Hepatitis A vaccinatie: wanneer nodig, hoe lang geldig?

De hepatitis A vaccinatie bestaat uit twee prikken. De eerste prik geeft al bescherming voor je reis, ook als je hem kort voor vertrek haalt. De tweede prik krijg je minimaal zes maanden later, en die maakt de bescherming langdurig: in Nederland wordt gerekend met tientallen jaren, in de praktijk vaak levenslang. Hepatitis A is de vaccinatie die het vaakst wordt geadviseerd voor reizen buiten West-Europa, Noord-Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland en Japan.

Wat is hepatitis A eigenlijk?

Hepatitis A is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis A virus. De ziekte staat ook bekend als besmettelijke geelzucht. Klachten beginnen meestal met misselijkheid, weinig eetlust, moeheid en koorts, en daarna kan de huid of het oogwit geel kleuren en de urine donker worden. Het duurt gemiddeld twee tot zes weken voordat je na besmetting klachten krijgt.

De infectie wordt niet chronisch: het virus verdwijnt vanzelf en je bent daarna beschermd. Wel kan het herstel weken tot maanden duren. Bij jonge kinderen verloopt de infectie vaak mild en soms onopgemerkt, bij volwassenen gemiddeld heftiger, zeker boven de vijftig of bij een leveraandoening.

Hoe krijg je het?

Het virus verlaat het lichaam via de ontlasting en komt via handen, voedsel of water weer bij een ander binnen. Dat gebeurt bijvoorbeeld via groente of fruit dat met besmet water is gewassen, via ijsblokjes, via schelpdieren uit vervuild water, of doordat iemand na toiletbezoek eten klaarmaakt zonder goed handen te wassen. Ook binnen huishoudens kan het virus rondgaan.

Goede hygiëne helpt, maar je ziet en proeft niet of iets besmet is. De vaccinatie is daarom een betrouwbaardere bescherming dan alleen opletten met eten en drinken.

Wie heeft deze vaccinatie nodig?

Hepatitis A wordt geadviseerd voor vrijwel alle reizen naar Afrika, Azië, Latijns-Amerika, het Midden-Oosten en delen van Oost-Europa. Dat geldt voor een backpackreis net zo goed als voor een all-inclusive hotel, want ook daar wordt eten met water gewassen.

Daarnaast wordt de prik vaak geadviseerd bij een chronische leverziekte, bij mensen die voor werk of familie regelmatig naar risicogebieden gaan en aan bepaalde beroepsgroepen. Kinderen kunnen de vaccinatie vanaf ongeveer één jaar krijgen. Ben je opgegroeid in een land waar hepatitis A veel voorkomt, dan heb je de infectie mogelijk als kind al doorgemaakt. Bloedonderzoek kan dat aantonen.

Hoe lang is de hepatitis A-vaccinatie geldig?

Na de eerste prik wordt in Nederland gerekend met ongeveer een jaar bescherming. Dat is genoeg voor de reis die je op dat moment maakt.

Na de tweede prik is de bescherming zeer langdurig. De Nederlandse reizigersadvisering en de GGD noemen daarbij tientallen jaren, tot ongeveer vijftig jaar. Het RIVM stelt dat er tot nu toe geen aanwijzingen zijn dat gezonde mensen na een complete serie nog een herhaalprik nodig hebben. Praktisch betekent dat: met twee prikken hoef je hepatitis A bij een volgende reis normaal gesproken niet opnieuw te regelen. Bij een verminderde afweer kan dat anders liggen.

Hoe werkt het schema?

Het standaardschema is twee prikken in de bovenarm: de eerste bij aanvang, de tweede minimaal zes maanden later. Het interval mag ruimer zijn, dus als de tweede prik pas na een jaar of later uitkomt, hoef je niet opnieuw te beginnen.

Er bestaat ook een combinatievaccin tegen hepatitis A en B, met een ander schema van meestal drie prikken in de maanden nul, één en zes.

Na de eerste prik bouw je binnen twee tot vier weken antistoffen op. Toch kun je de prik in de praktijk tot vlak voor vertrek halen, omdat het virus zelf ook enkele weken nodig heeft voordat het klachten geeft. Hepatitis A geldt daarom als een vaccinatie die last minute nog zinvol is, al is twee weken van tevoren prettiger.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Reisvaccinaties zitten niet in de basisverzekering. Vergoeding loopt via een aanvullende verzekering, en de dekking verschilt sterk per polis: sommige pakketten vergoeden prikken en consult tot een maximumbedrag per jaar, andere vergoeden niets. Vaak worden alleen vaccinaties vergoed die volgens de landelijke reizigersadvisering worden aanbevolen, en soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder.

De prijs verschilt per aanbieder, en naast de prik betaal je meestal consultkosten voor het reisadvies. Vraag daarom vooraf een totaalprijs op en controleer je polisvoorwaarden. Voor vergoedingen uit de aanvullende verzekering betaal je geen eigen risico.

Bijwerkingen

De meeste mensen merken weinig. Het vaakst voorkomend is een pijnlijke, rode of gezwollen injectieplaats, meestal een dag of twee. Daarnaast kunnen hoofdpijn, moeheid, spierpijn, misselijkheid of lichte koorts voorkomen. Die klachten gaan doorgaans binnen enkele dagen vanzelf over.

Ernstige reacties zijn zeldzaam. Meld het bij je consult als je eerder een heftige allergische reactie op een vaccin had. Ben je zwanger of geef je borstvoeding, bespreek dat ook: het vaccin bevat geen levend virus en kan meestal gewoon gegeven worden.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is hepatitis A geldig na twee prikken?

Na de tweede prik wordt uitgegaan van tientallen jaren bescherming, in Nederlandse voorlichting vaak genoemd als ongeveer vijftig jaar. Voor gezonde mensen volgt daarna geen standaard herhaalprik.

Kan ik de hepatitis A prik nog halen vlak voor vertrek?

Ja. De opbouw van bescherming gaat meestal sneller dan de tijd die het virus nodig heeft om ziek te maken. Twee weken van tevoren is wel het prettigst.

Ik ben de tweede prik vergeten, moet ik opnieuw beginnen?

Nee. Ook als er jaren tussen zitten, telt de eerste prik mee en volstaat één extra prik om de serie af te maken.

Worden reisvaccinaties vergoed?

Niet vanuit de basisverzekering. Via een aanvullende verzekering is vergoeding mogelijk, meestal tot een maximumbedrag per jaar. Controleer je polis vooraf.

Mijn vaccinatiebewijs is kwijt, wat nu?

Neem contact op met de organisatie waar je gevaccineerd bent, bijvoorbeeld je huisarts, de GGD of de reiskliniek. Ben je geboren in 1992 of later, dan kun je vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma inzien via MijnRIVM met DigiD. Vraag bij een nieuwe prik om vermelding in je gele boekje.

Disclaimer

Dit artikel is algemene voorlichting en geen persoonlijk medisch advies. Welke vaccinaties voor jou nodig zijn hangt af van je bestemming, de duur en aard van je reis, je leeftijd, je gezondheid, je medicijngebruik en je eerdere prikken, en adviezen veranderen regelmatig. Laat je daarom altijd persoonlijk adviseren door je huisarts, de GGD of een erkende reizigerskliniek, het liefst enkele weken voor vertrek.