Malaria pillen: welke tabletten, wanneer starten en wat kosten ze?

Tegen malaria bestaat geen reizigersvaccin. Je beschermt jezelf op twee manieren: door muggenbeten te voorkomen en, in gebieden met een hoog risico, door malariatabletten te slikken. In Nederland worden vier middelen gebruikt: atovaquon met proguanil, doxycycline, mefloquine en chloroquine. Ze verschillen vooral in hoe vaak je ze inneemt en hoe lang je ervoor en erna doorgaat.

Wat is malaria?

Malaria is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door een malariaparasiet. Die parasiet komt via een muggenbeet je lichaam binnen. De ziekte kan sterk op griep lijken: koorts boven de 38,5 graden, vermoeidheid, hoofdpijn en spierpijn zijn kenmerkend. Ook diarree, overgeven, hoesten of kortademigheid komen voor. Let op: de koorts is niet altijd hoog en je gaat er niet altijd van rillen.

De gevaarlijkste vorm is malaria tropica, veroorzaakt door de parasiet Plasmodium falciparum: daaraan kun je binnen een paar dagen overlijden. Die vorm is goed te behandelen, mits op tijd herkend. De vormen door Plasmodium vivax, ovale en malariae verlopen milder. Jonge kinderen onder de vijf jaar en zwangeren lopen een verhoogd risico op een ernstig beloop.

Hoe krijg je het?

Alleen via de steek van een besmette mug. De muggen die malaria overbrengen steken tussen zonsondergang en zonsopgang, dus 's avonds en 's nachts. Van mens op mens gaat malaria niet over.

Dat maakt anti-muggenmaatregelen zo belangrijk. Draag bedekkende kleding met lange mouwen, een lange broek en dichte schoenen met sokken, smeer onbedekte huid in met een middel dat DEET bevat, en slaap in een muggenvrije kamer of onder een goed sluitende, geïmpregneerde klamboe.

Wie heeft dit nodig?

Malariatabletten worden geadviseerd als je naar een gebied reist met een hoog risico op malaria. Of dat voor jouw bestemming geldt, hangt af van het land, de regio binnen dat land, het seizoen en soms de hoogte. Het risico verandert bovendien in de loop van de jaren, dus laat je bestemming voor elke reis opnieuw beoordelen. In gebieden met een laag of wisselend risico wordt vaak alleen muggenwering geadviseerd.

Welke malariatabletten zijn er?

Welk middel geschikt is, hangt af van je bestemming, de duur van de reis, je gezondheid, zwangerschap en andere medicijnen.

Atovaquon met proguanil. Beginnen op de dag vóór aankomst in het malariagebied, doorgaan tot zeven dagen na vertrek uit dat gebied. Elke dag één tablet, met een vette maaltijd of een zuiveldrank. Dit middel heeft de kortste nakuur.

Doxycycline. Ook starten op de dag vóór aankomst, maar doorgaan tot vier weken na vertrek. Elke dag één tablet, ruim voor het slapengaan, zittend of staand en met veel water. Dit middel maakt je gevoeliger voor zonlicht.

Mefloquine. Beginnen drie weken vóór aankomst, doorgaan tot vier weken na vertrek. Elke week één tablet, met minimaal een glas vloeistof en niet op een lege maag. Is er te weinig tijd tot vertrek, dan bestaat een aangepast schema.

Chloroquine. Beginnen op de dag van aankomst, doorgaan tot vier weken na vertrek. De eerste twee dagen één tablet, daarna elke week één tablet op dezelfde dag, tijdens of na de maaltijd.

Voor kinderen gelden aangepaste doseringen op gewicht en leeftijd; sommige middelen zijn voor jonge kinderen niet geschikt. Geef je over binnen een uur na inname, neem dan een nieuwe dosis.

In welke landen speelt malaria?

Malaria komt voor in gebieden van Afrika, Azië en Zuid- en Midden-Amerika. Het hoogste risico ligt in Afrika bezuiden de Sahara. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie vindt ruim negentig procent van alle gevallen plaats in de Afrikaanse regio, en komt meer dan de helft van alle gevallen wereldwijd uit vijf landen: Nigeria, de Democratische Republiek Congo, Ethiopië, Mozambique en Oeganda.

Tegelijk verandert de kaart snel. Steeds meer landen zijn officieel malariavrij verklaard, waaronder Egypte en Kaapverdië in 2024 en Georgië, Suriname en Oost-Timor in 2025. Ga dus nooit af op oude informatie.

Hoe lang werkt het en hoe lang van tevoren?

Malariatabletten beschermen alleen zolang je ze slikt, plus de voorgeschreven nakuur. Er is geen bescherming die jaren meegaat, zoals bij een vaccinatie.

Voor de meeste middelen begin je één dag voor aankomst. De uitzondering is mefloquine: daar begin je drie weken van tevoren. Maak daarom vier tot zes weken voor vertrek een afspraak bij een reizigersadviseur of de GGD. Ga je langer dan drie maanden weg, plan dan nog eerder. De nakuur overslaan is de meest gemaakte fout: juist in de weken na terugkeer kan de infectie zich alsnog laten zien.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Malariatabletten zijn receptmiddelen. De prijs hangt af van het middel en van de lengte van je reis, en daarbovenop komen de kosten van het reizigersconsult.

Reisvaccinaties, reizigersconsulten en malariatabletten zitten niet in de basisverzekering. Wel vergoeden veel aanvullende verzekeringen ze geheel of gedeeltelijk, vaak tot een maximumbedrag per jaar en soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder. Controleer je polis vooraf.

Bijwerkingen

Bij atovaquon met proguanil zijn de bijwerkingen over het algemeen mild: buikpijn, misselijkheid, diarree, hoofdpijn, aften en tijdelijke haaruitval.

Doxycycline kan maag- of darmklachten geven, allergische reacties, vaginale schimmelinfecties en huiduitslag bij langdurig verblijf in de felle zon. Bij mefloquine worden misselijkheid, buikpijn en duizeligheid genoemd, en soms onrust, slecht slapen en levendige dromen; ernstige psychiatrische bijwerkingen zijn zeer zeldzaam. Chloroquine kan maag- of darmklachten geven en soms angst en slapeloosheid. Lees altijd de bijsluiter.

Veelgestelde vragen

Bestaat er een malariavaccin?

Voor reizigers niet. Er zijn wel twee malariavaccins die de Wereldgezondheidsorganisatie aanbeveelt, maar die zijn bedoeld voor kinderen die wonen in gebieden waar malaria veel voorkomt, in een schema van vier doses vanaf ongeveer vijf maanden oud. Ze zijn niet bedoeld voor reizigers vanuit Nederland.

Ik heb koorts na mijn reis, wat nu?

Neem contact op met je huisarts en vertel er meteen bij dat je in een malariagebied bent geweest. Koorts binnen drie maanden na terugkeer uit een malariagebied is altijd spoed, ook als je trouw je tabletten hebt geslikt. Er moet dan snel bloedonderzoek gebeuren. Wacht niet af of de koorts zakt.

Kan ik malaria krijgen terwijl ik pillen slik?

Ja. Geen enkel middel geeft honderd procent bescherming. Daarom blijven muggenwering en alertheid op koorts net zo belangrijk als de tabletten.

Hoe ver van tevoren moet ik dit regelen?

Reken op vier tot zes weken voor vertrek. Bij mefloquine of bij een reis langer dan drie maanden is eerder beter. Malariapillen zijn in Nederland receptplichtig, dus regel ze hier en niet ter plaatse.

Disclaimer

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Welk malariamiddel voor jou geschikt is, hangt af van je bestemming, de duur van je reis, je leeftijd, zwangerschap, chronische aandoeningen en andere medicijnen. Laat je altijd persoonlijk adviseren door een arts of een erkend reizigersadviesbureau, en raadpleeg bij koorts tijdens of na je reis tijdig een arts.