BMR vaccinatie: twee prikken, levenslang beschermd tegen mazelen

Twee BMR-prikken geven naar verwachting levenslange bescherming tegen bof, mazelen en rodehond. Een herhaalprik is daarna niet nodig. Kinderen krijgen die twee prikken via het Rijksvaccinatieprogramma, maar er is een groep volwassenen die tussen wal en schip valt: mensen geboren tussen ongeveer 1965 en 1975 zijn vaak niet gevaccineerd en hebben mazelen mogelijk nooit gehad. Ga je naar een land waar mazelen rondgaat, dan is dat een goede reden om je vaccinatiestatus na te lopen.

Wat zijn bof, mazelen en rodehond eigenlijk?

Mazelen is de belangrijkste van de drie. Het is een zeer besmettelijke virusziekte met hoge koorts, hoesten, rode ogen en een vlekkerige huiduitslag. De meeste mensen knappen op, maar er kunnen complicaties optreden zoals een longontsteking of een hersenontsteking.

Bof geeft koorts en een pijnlijke zwelling van de speekselklieren bij de kaak. Bij oudere jongens en mannen kan een ontsteking van de zaadballen optreden.

Rodehond, ook rubella genoemd, verloopt meestal mild. Het risico zit ergens anders: krijgt een vrouw rodehond in de eerste maanden van haar zwangerschap, dan kan het virus ernstige afwijkingen bij het ongeboren kind veroorzaken. Bescherming is daarom vooral belangrijk voor mensen met een kinderwens.

Hoe krijg je het?

Alle drie de virussen verspreiden zich via de lucht en via kleine druppeltjes die vrijkomen bij hoesten, niezen en praten. Je hoeft iemand niet aan te raken om besmet te raken, en bij mazelen kan het virus zich nog enige tijd in een ruimte handhaven nadat de patiënt is vertrokken.

Iemand met mazelen is al besmettelijk voordat de uitslag verschijnt. Daardoor gaat het virus rond op plekken waar mensen dicht op elkaar zitten, zoals vliegvelden, vliegtuigen en scholen. Mazelen komt in verschillende delen van de wereld met regelmaat in uitbraken voor, ook in Europa.

Wie heeft deze vaccinatie nodig?

Kinderen in Nederland krijgen BMR via het Rijksvaccinatieprogramma. De eerste prik volgt rond veertien maanden, de tweede is per 2025 vervroegd naar ongeveer tweeënhalf tot drieënhalf jaar, waar die eerder rond negen jaar werd gegeven. Voor de tussenliggende geboortejaren loopt een inhaalcampagne.

Voor volwassenen is de geboortejaarregel het handigste hulpmiddel, en die luidt volgens het RIVM als volgt. Mensen geboren vóór 1965 zijn bijna allemaal beschermd, omdat zij mazelen ooit zelf hebben doorgemaakt. Mensen geboren tussen 1965 en 1975 zijn alleen beschermd als ze de ziekte hebben gehad of buiten het programma om zijn gevaccineerd: in hun kinderjaren kwam mazelen minder vaak voor en werd nog niet standaard gevaccineerd. Mensen geboren na 1975 zijn beschermd als ze via het Rijksvaccinatieprogramma zijn gevaccineerd.

Val je in die middengroep, of is je vaccinatiestatus onbekend, dan is een BMR-prik voor vertrek vaak zinvol. Datzelfde geldt voor vrouwen met een kinderwens die niet zeker weten of ze tegen rodehond beschermd zijn.

Hoe lang is de BMR-vaccinatie geldig?

Het RIVM stelt dat mazelenvaccinatie naar verwachting levenslang beschermt, en ook bij rodehond wordt langdurige bescherming gezien, zelfs bij lage antistoffen in het bloed. Bij bof is dat minder absoluut: af en toe komen bofinfecties voor bij mensen die twee prikken hebben gehad, meestal met een milder beloop.

Met twee gedocumenteerde BMR-prikken hoef je dus niets meer te doen, ook niet voor een reis. Heb je maar één prik gehad, dan wordt vaak een tweede geadviseerd.

Hoe werkt het schema?

Volwassenen die niet beschermd zijn, krijgen doorgaans een BMR-prik in de bovenarm. Afhankelijk van je situatie en bestemming kan een tweede prik geadviseerd worden, met minimaal vier weken ertussen. De bescherming bouwt zich in de weken na de prik op, dus plan de vaccinatie enkele weken voor vertrek.

Twijfel je of je ooit gevaccineerd bent, dan is een extra prik geen probleem: vaccineren terwijl je al beschermd bent is niet schadelijk. Bloedonderzoek naar antistoffen wordt lang niet altijd nodig gevonden.

Let op twee dingen. BMR is een levend verzwakt vaccin en wordt niet tijdens de zwangerschap gegeven, en na vaccinatie wordt geadviseerd vier weken lang niet zwanger te worden. Ook bij een sterk verminderde afweer geldt terughoudendheid.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Voor kinderen is BMR onderdeel van het Rijksvaccinatieprogramma en dus kosteloos. Ook een inhaalvaccinatie voor kinderen loopt meestal via dat programma.

Voor volwassenen die de prik voor een reis willen, geldt dat reisvaccinaties niet in de basisverzekering zitten. Vergoeding loopt via een aanvullende verzekering, en de dekking verschilt sterk per polis: soms een maximumbedrag per jaar, soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder, soms niets. Prijzen verschillen per aanbieder en er komen vaak consultkosten bij.

Bijwerkingen

Omdat BMR een levend verzwakt vaccin is, kunnen bijwerkingen wat later komen dan bij andere prikken. Ongeveer een tot drie weken na de vaccinatie krijgen sommige mensen enkele dagen koorts, een lichte vlekkerige uitslag, opgezette klieren of gewrichtsklachten. Dat is een reactie van het afweersysteem en niet besmettelijk voor anderen. Daarnaast komt een pijnlijke of rode injectieplaats voor.

Ernstige reacties zijn zeldzaam. Meld het bij je consult als je een sterk verminderde afweer hebt, zwanger bent of wilt worden, of ooit een heftige allergische reactie op een vaccin had.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is de BMR vaccinatie geldig?

Twee prikken geven naar verwachting levenslange bescherming. Er is geen geldigheidstermijn in jaren en een herhaalprik is niet nodig.

Ben ik beschermd als ik voor 1965 ben geboren?

Volgens het RIVM zijn mensen die vóór 1965 zijn geboren bijna allemaal beschermd, omdat zij mazelen als kind hebben doorgemaakt. Extra onderzoek of vaccinatie is voor deze groep meestal niet nodig.

Ik ben geboren tussen 1965 en 1975, wat moet ik doen?

Deze groep is alleen beschermd als ze mazelen hebben gehad of buiten het programma zijn gevaccineerd. Bespreek met je huisarts, de GGD of een reiskliniek of een BMR-prik verstandig is.

Waar kun je zien welke vaccinaties je hebt gehad?

Ben je geboren in 1992 of later, dan kun je vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma inzien via MijnRIVM met DigiD, mits je toestemming voor registratie hebt gegeven. Ben je eerder geboren, dan vraag je een overzicht aan via de website van het Rijksvaccinatieprogramma.

Mag ik BMR krijgen als ik zwanger ben?

Nee, BMR wordt niet tijdens de zwangerschap gegeven omdat het een levend verzwakt vaccin is. Na vaccinatie wordt geadviseerd vier weken te wachten met zwanger worden. Bespreek je reisplannen met je verloskundige of arts.

Disclaimer

Dit artikel is algemene voorlichting en geen persoonlijk medisch advies. Of een BMR-vaccinatie voor jou nodig is hangt af van je geboortejaar, je eerdere vaccinaties, je gezondheid, een eventuele zwangerschap of kinderwens en je bestemming. Laat je persoonlijk adviseren door je huisarts, de GGD of een erkende reizigerskliniek.