Soa-symptomen: zo herken je de klachten per soa

Soa-symptomen verschillen per soa, maar één ding hebben ze gemeen: ze blijven vaak uit. De meeste soa's verlopen zonder klachten, zeker in het begin. Krijg je wél klachten, dan gaat het meestal om branderig plassen, veranderde afscheiding, of blaasjes, zweertjes of wratjes op of rond je geslachtsdelen. Hieronder zie je per soa welke klachten mannen en vrouwen kunnen krijgen, en wanneer je test of naar de huisarts gaat.

Kort overzicht

• De meeste soa's geven vaak geen klachten: je kunt een soa hebben en doorgeven zonder iets te merken.
• De meest voorkomende klachten: branderig plassen, veranderde afscheiding en blaasjes, zweertjes of wratjes.
• Aan de klachten alleen kun je niet zien wélke soa je hebt; een test wijst de oorzaak aan.
• Heb je klachten? Dan kun je direct terecht bij huisarts of GGD, zonder te wachten op een testvenster.
• Geen klachten maar wel risico gelopen? Dan is testen alsnog verstandig.

Overzichtstabel: soa-symptomen bij mannen en vrouwen

Dit zijn de meest voorkomende klachten, geen complete lijst. Soa's kunnen ook in de keel of anus zitten, meestal zonder klachten.

Plasbuisontsteking: branderig plassen

Een plasbuisontsteking is een ontsteking van de urinebuis en een van de meest voorkomende soa-klachten. Je merkt het aan pijn of een branderig gevoel bij het plassen, soms met vocht of pus uit de plasbuis. Chlamydia en gonorroe zijn de meest voorkomende soa-oorzaken; ook mycoplasma genitalium en trichomonas kunnen een plasbuisontsteking geven.

Niet elke plasklacht is een soa: bij vrouwen komt een blaasontsteking veel vaker voor. Maar branderig plassen na onbeschermde seks, zeker bij mannen, is een duidelijke reden om te testen.

Afscheiding bij mannen

Vocht of afscheiding uit de penis, buiten voorvocht en zaadlozing om, is niet normaal. Het past vaak bij een soa: helder of troebel vocht kan bij chlamydia horen, geel-groene pus eerder bij gonorroe. Maar de kleur is geen diagnose; alleen een test geeft zekerheid. Ga ermee naar de huisarts of GGD, ook als het weinig is of vanzelf minder wordt.

Veranderde afscheiding en bloedverlies bij vrouwen

Afscheiding wisselt van nature met je cyclus; verandering is lang niet altijd een soa. Witte, brokkelige afscheiding met jeuk past eerder bij een vaginale schimmelinfectie, geen soa. Bruine afscheiding is meestal oud bloed en vaak onschuldig.

Wél opletten bij: geel-groene of vies ruikende afscheiding, bloedverlies tussen je menstruaties door of bloedverlies na seks. Die klachten kunnen bij chlamydia, gonorroe of trichomonas passen en zijn reden om te testen of naar de huisarts te gaan.

Blaasjes, zweertjes en wratjes

• Pijnlijke blaasjes of wondjes passen bij herpes genitalis.
• Een pijnloos zweertje kan het eerste teken van syfilis zijn: ga ermee naar de huisarts of GGD, juist omdat het vanzelf verdwijnt.
• Wratjes op of rond de geslachtsdelen of anus worden veroorzaakt door bepaalde hpv-typen.

Een standaard soa-test kijkt hier meestal niet naar; de arts beoordeelt zulke plekjes en test gericht.

Geen klachten, toch een soa?

De belangrijkste boodschap van dit overzicht: geen symptomen betekent niet dat je geen soa hebt. Chlamydia verloopt bij de meeste vrouwen zonder klachten, hiv blijft vaak jarenlang onopgemerkt, en ondertussen kun je een soa wel doorgeven.

Na onbeschermde seks, een gescheurd condoom of een waarschuwing van een partner is testen dus verstandig, ook zonder klachten. Houd rekening met het testvenster: hoe snel een test betrouwbaar is, verschilt per soa. In de gids soa-test kiezen lees je welke test past en wanneer je die doet.

Wanneer naar de huisarts?

Ga (snel) naar de huisarts of GGD als:

• je koorts hebt met pijn onder in je buik (vrouwen): dit kan wijzen op een ontsteking die snel behandeld moet worden;
• je een pijnlijke of gezwollen balzak hebt (mannen);
• je blaasjes, een zweertje of wratjes hebt op of rond je geslachtsdelen of anus;
• je bloedverlies hebt tussen je menstruaties door dat aanhoudt, of bloedverlies na de overgang;
• je zwanger bent en klachten hebt of risico hebt gelopen;
• je klachten na een behandeling niet overgaan.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Heb je géén klachten maar wil je na een risicocontact zekerheid, dan is een thuistest die naar een laboratorium gaat een betrouwbare optie. Een basistest controleert op chlamydia en gonorroe, de twee meest voorkomende soa's; uitgebreidere testen kijken ook naar hiv, syfilis en soms trichomonas en mycoplasma.

Heb je wél klachten, dan is de huisarts of GGD de logischere route: klachten kunnen direct onderzocht en behandeld worden, en je hoeft niet op een testvenster te wachten. Hoor je bij een GGD-doelgroep, bijvoorbeeld jonger dan 25, mannen die seks hebben met mannen of gewaarschuwd door een partner, dan test de GGD bovendien gratis en anoniem.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste symptomen van een soa?

Als er klachten komen, zijn dat meestal branderig plassen, veranderde afscheiding of blaasjes, zweertjes of wratjes rond de geslachtsdelen. De meeste soa's beginnen echter zonder symptomen; testen is de enige manier om het zeker te weten.

Kun je een soa hebben zonder symptomen?

Ja, eerder regel dan uitzondering: chlamydia, hiv, syfilis en trichomonas verlopen vaak lang zonder klachten, terwijl je ze wél kunt doorgeven. Na een risicocontact is testen daarom ook zonder klachten verstandig.

Wat is een plasbuisontsteking?

Een ontsteking van de urinebuis, met pijn of branderigheid bij het plassen en soms vocht of pus uit de plasbuis. Chlamydia en gonorroe zijn de meest voorkomende soa-oorzaken. Ga ermee naar de huisarts of GGD voor een test en behandeling.

Is afscheiding bij mannen altijd een soa?

Niet altijd, maar vocht uit de penis buiten voorvocht en zaadlozing om is niet normaal en past vaak bij een soa zoals chlamydia of gonorroe. Laat het altijd onderzoeken, ook als de klacht vanzelf minder lijkt te worden.

Hoe weet ik welke soa ik heb?

Niet aan de klachten: die overlappen sterk. Een test geeft de diagnose. Bij klachten onderzoekt de huisarts of GGD gericht; zonder klachten kun je met een basistest starten.