Hiv-test: wanneer testen en hoe betrouwbaar is een zelftest?

Een hiv-test is verstandig na seks zonder condoom met iemand van wie je de hiv-status niet kent, na een gescheurd condoom of als een sekspartner hiv blijkt te hebben. Een labtest kan hiv aantonen vanaf 4 weken na het contact; pas een test na 3 maanden geeft de definitieve uitslag. En let op: was het risico groot en is het contact korter dan een paar dagen geleden? Wacht dan niet op een test, maar neem direct contact op met de GGD of de spoedeisende hulp van het ziekenhuis. Er bestaat medicatie die een besmetting vlak na het contact soms nog kan voorkomen.

Kort overzicht

• Hiv is een virus dat je afweer aantast. Met medicijnen blijf je gezond; onbehandeld kan hiv leiden tot aids.
• Een labtest is betrouwbaar vanaf 4 weken na het contact; een test na 3 maanden geeft de definitieve uitslag.
• De hiv-zelftest uit de apotheek is betrouwbaar, maar pas vanaf 3 maanden na het contact.
• Groot risico gelopen, korter dan een paar dagen geleden? Bel direct de GGD of de spoedeisende hulp: een PEP-kuur kan een besmetting soms nog voorkomen.
• De GGD test mensen met een verhoogd risico gratis en anoniem.

Wat is hiv?

Hiv is een virus dat je afweersysteem langzaam beschadigt. Zonder behandeling kan dat na jaren leiden tot aids, een verzameling ernstige ziekten door een kapotte afweer. Dat klinkt heftig, en dat was het vroeger ook. Maar de behandeling is enorm verbeterd: wie hiv op tijd ontdekt en medicijnen slikt, blijft gezond en wordt gewoon oud. Bij een goed behandelde hiv-infectie is het virus in het bloed niet meer meetbaar, en dan kun je het ook niet meer doorgeven aan sekspartners.

Juist daarom is testen zo belangrijk: hoe eerder je een besmetting weet, hoe beter de behandeling werkt. Hiv geeft in het begin weinig tot geen klachten. Sommige mensen krijgen in de eerste weken na de besmetting griepachtige klachten, zoals koorts, keelpijn en huiduitslag, maar daarna kun je jarenlang niets merken. Meer weten over klachten bij andere soa's? Lees het overzicht van soa-symptomen per soa.

Wanneer is een hiv-test verstandig?

• na seks zonder condoom met iemand van wie je de hiv-status niet kent;
• als het condoom is gescheurd of afgegleden;
• als een sekspartner hiv blijkt te hebben en niet (goed) behandeld wordt;
• als je een man bent die seks heeft met mannen en wisselende partners hebt: test dan regelmatig, ook zonder klachten;
• als je naalden hebt gedeeld;
• bij een nieuwe relatie, als jullie willen stoppen met condooms: laat je dan allebei testen.

Een hiv-test zit standaard in uitgebreide soa-testen, samen met syfilis. Twijfel je welke test bij jouw situatie past? Lees dan welke soa-test je kiest.

Het testvenster: wanneer is de uitslag betrouwbaar?

Na een besmetting duurt het even voordat een test hiv kan aantonen. Test je te vroeg, dan kan de uitslag onterecht negatief zijn.

Het verschil zit in wat de test meet. Labtesten kunnen naast antistoffen ook een deel van het virus zelf opsporen en zijn daardoor eerder betrouwbaar. Een zelftest meet alleen antistoffen, en je lichaam heeft tijd nodig om die aan te maken.

Groot risico gelopen? Bel direct, wacht niet op een test

Liep je een groot risico op hiv, bijvoorbeeld door onbeschermde seks met iemand met hiv die niet behandeld wordt? Neem dan direct contact op met de GGD; veel GGD's zijn hiervoor dag en nacht telefonisch bereikbaar. Is de GGD niet bereikbaar, bel dan de spoedeisende hulp van het ziekenhuis. Er bestaat een medicijnkuur (PEP) die een besmetting kan voorkomen, maar alleen als je er snel bij bent: de kuur moet binnen 72 uur na het contact starten, en hoe eerder, hoe beter.

Loop je vaker risico op hiv? Dan bestaat er ook preventieve medicatie (PrEP) die je vooraf beschermt. De GGD kan je vertellen of dat iets voor jou is.

Wanneer naar de huisarts?

Ga direct naar de huisarts of GGD als:

• je korter dan 3 dagen geleden een groot risico op hiv liep: dan telt elk uur, vanwege de PEP-kuur. Bel hiervoor direct de GGD of de spoedeisende hulp;
• je hiv-zelftest positief is: de uitslag moet altijd met een labtest bevestigd worden;
• je griepachtige klachten hebt in de weken na een risicocontact, zoals koorts, keelpijn of huiduitslag;
• je zwanger bent en risico hebt gelopen;
• je een prikaccident hebt gehad, bijvoorbeeld aan een gebruikte naald.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Thuis heb je twee betrouwbare opties. De eerste is de hiv-zelftest van de apotheek: een vingerprik die je zelf afleest. Dit is de enige soa-sneltest die wél betrouwbaar is, maar alleen vanaf 3 maanden na het contact, en een positieve uitslag moet altijd bevestigd worden met een labtest. De tweede optie is een thuistest die naar een laboratorium gaat: je neemt een vingerprik af en stuurt die op. Zo'n labtest is eerder betrouwbaar en zit vaak in een uitgebreide soa-test, samen met syfilis.

Weet ook wat een thuistest niet doet. Bij een recent groot risico is thuis testen de verkeerde route: dan bel je direct de GGD. En hoor je bij een risicogroep, bijvoorbeeld mannen die seks hebben met mannen, dan kun je bij de GGD vaak gratis en anoniem terecht, inclusief advies over PrEP.

Veelgestelde vragen

Hoe snel na onveilige seks kan ik een hiv-test doen?

Een labtest kan hiv aantonen vanaf 4 weken na het contact. Helemaal zeker weet je het met een test na 3 maanden. Liep je korter dan een paar dagen geleden een groot risico, bel dan direct de GGD of ga naar de spoedeisende hulp: een PEP-kuur kan een besmetting soms nog voorkomen.

Is een hiv-zelftest betrouwbaar?

Ja, de hiv-zelftest van de apotheek is betrouwbaar, mits je hem minstens 3 maanden na het risicocontact doet. Test je eerder, dan kan de uitslag onterecht negatief zijn. Een positieve zelftest moet altijd met een labtest bevestigd worden.

Wat gebeurt er als mijn hiv-test positief is?

Eerst volgt een bevestigingstest in het lab. Klopt de uitslag, dan start je zo snel mogelijk met hiv-remmers. Daarmee blijf je gezond en wordt het virus in je bloed onmeetbaar, waardoor je het niet meer kunt doorgeven aan sekspartners.

Kan ik gratis een hiv-test doen?

Ja, bij de GGD, als je tot een risicogroep hoort. Denk aan mannen die seks hebben met mannen, sekswerkers, mensen jonger dan 25 en mensen die gewaarschuwd zijn door een partner. Testen bij de GGD kan bovendien anoniem.