Syfilis-test: symptomen, stadia en waarom testen loont

Een syfilis-test gebeurt via een bloedonderzoek en is verstandig na onbeschermde seks met een partner van wie je weinig weet, bij een zweertje op je geslachtsdelen of als een sekspartner syfilis blijkt te hebben. Syfilis is een bacteriële soa die in stadia verloopt: de klachten komen en gaan, maar de bacterie blijft zonder behandeling in je lichaam. Het goede nieuws: syfilis is goed te behandelen met antibiotica via de huisarts of GGD.

Kort overzicht

• Syfilis wordt veroorzaakt door een bacterie (Treponema pallidum). Je krijgt hem door seks zonder condoom.
• Het eerste teken is vaak een pijnloos zweertje dat vanzelf verdwijnt. Dat betekent niet dat je genezen bent.
• De klachten verlopen in stadia en worden makkelijk gemist of aangezien voor iets anders.
• Testen gebeurt via een bloedtest. Kort na de besmetting kan de test nog negatief zijn.
• De behandeling met penicilline-injecties loopt via de huisarts of GGD en werkt goed.

Wat is syfilis?

Syfilis (ook wel lues) is een soa door de bacterie Treponema pallidum. Je krijgt hem door vaginale, anale of orale seks met iemand die besmet is, vooral via contact met een zweertje. Een zwangere kan de bacterie ook doorgeven aan haar kind; daarom wordt elke zwangere in Nederland standaard op syfilis getest.

Syfilis leek lang een ziekte uit het verleden, maar wordt in Nederland nog steeds geregeld gevonden, veruit het vaakst bij mannen die seks hebben met mannen. Het kan echter iedereen overkomen die onbeschermde seks heeft; een besmetting zegt niets over wie je bent.

De stadia van syfilis

Syfilis verloopt in grote lijnen in drie stadia. Niet iedereen doorloopt ze allemaal, en de klachten verschillen per persoon. Twijfel je bij welke soa jouw klachten passen? Het overzicht van soa-symptomen zet ze naast elkaar.

Stadium 1: een pijnloos zweertje

Meestal 2 tot 12 weken na de besmetting ontstaat op de plek waar de bacterie binnenkwam een zweertje: op de penis, vagina, anus of in de mond. Het doet meestal geen pijn en verdwijnt na een paar weken vanzelf. Veel mensen merken het daardoor niet op, zeker als het zweertje in de vagina of anus zit. Maar let op: het verdwijnen van het zweertje betekent niet dat de infectie weg is.

Stadium 2: huiduitslag en griepachtige klachten

Weken tot maanden later kan de bacterie zich door het lichaam verspreiden. Je kunt dan huiduitslag krijgen, vaak ook op de handpalmen en voetzolen, met koorts, moeheid en gezwollen klieren. Ook deze klachten trekken vanzelf weg, terwijl de bacterie blijft.

Sluimerende infectie en het late stadium

Daarna kan de bacterie jarenlang sluimeren zonder klachten. Onbehandeld kan syfilis na vele jaren schade veroorzaken aan onder andere het hart, de hersenen en de zenuwen. Dat late stadium is tegenwoordig zeldzaam, juist omdat syfilis goed op te sporen en te behandelen is.

Testen op syfilis: een bloedtest

Syfilis test je via bloedonderzoek: het lab zoekt naar antistoffen tegen de bacterie. Kort na de besmetting kan de test nog negatief zijn, omdat je lichaam tijd nodig heeft om antistoffen aan te maken. Zonder klachten kun je ongeveer 3 weken na het contact een eerste test doen. Helemaal uitsluiten kan pas later: is die eerste uitslag negatief, dan wordt de test na ongeveer 3 maanden herhaald. Vraag de GGD of huisarts wat in jouw situatie een goed testmoment is.

Heb je een zweertje? Ga dan direct naar de huisarts of GGD. De arts kan het zweertje beoordelen en direct onderzoek doen; wachten op een bloedtest hoeft dan niet.

Een syfilis-test zit standaard in uitgebreide soa-testen, meestal samen met een hiv-test; de twee worden vaak in één keer geprikt. Wil je weten welk testpakket logisch is in jouw situatie, lees dan welke soa-test je kiest.

Behandeling: penicilline via de arts

Syfilis is goed te behandelen met antibiotica, meestal penicilline-injecties. Hoeveel injecties je nodig hebt, hangt af van hoe lang je de infectie al hebt; de arts bepaalt dat. Na de behandeling word je nog gecontroleerd met bloedtesten om te zien of de behandeling is aangeslagen.

Verder is dit belangrijk:

• Wacht met seks tot de arts zegt dat de infectie niet meer besmettelijk is.
• Waarschuw je sekspartners, zodat zij zich ook kunnen laten testen. De GGD kan daarbij helpen, ook anoniem.
• Na behandeling ben je niet immuun: je kunt syfilis opnieuw krijgen.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar de huisarts of GGD als:

• je een zweertje hebt op of rond je penis, vagina, anus of in je mond, ook als het geen pijn doet;
• je huiduitslag hebt, zeker ook op je handpalmen of voetzolen, na een eerder zweertje of risicocontact;
• een sekspartner syfilis blijkt te hebben;
• je zwanger bent en risico hebt gelopen op een soa;
• je thuistest positief is: de behandeling loopt altijd via een arts.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Met een thuistest op syfilis neem je zelf een vingerprik af en stuur je het bloed naar een laboratorium. Dat kan een goede optie zijn als je zonder klachten zekerheid wilt na een risicocontact, bijvoorbeeld als onderdeel van een uitgebreide soa-test. Bekijk in de gids soa-test kiezen wanneer een uitgebreide test logisch is.

Er zijn wel beperkingen. Kort na de besmetting is de test nog niet betrouwbaar. En de uitslag kan lastig te duiden zijn: antistoffen kunnen ook na een eerdere, al behandelde infectie aantoonbaar blijven. Een arts kijkt daarom altijd mee bij een positieve uitslag. Heb je klachten, ben je gewaarschuwd of hoor je bij een GGD-doelgroep, dan is de GGD of huisarts de logischere route: daar kun je vaak gratis terecht en wordt de uitslag direct voor je geduid.

Veelgestelde vragen

Hoe wordt syfilis getest?

Via een bloedtest die antistoffen tegen de bacterie opspoort. Heb je een zweertje, dan kan de arts dat ook direct onderzoeken. Kort na de besmetting kan een bloedtest nog negatief zijn; test bij twijfel later opnieuw.

Het zweertje is vanzelf weggegaan, ben ik genezen?

Nee. Het zweertje van syfilis verdwijnt vanzelf, maar de bacterie blijft in je lichaam. Zonder behandeling kan de infectie later terugkomen in een volgend stadium. Laat je dus altijd testen en behandelen.

Is syfilis te genezen?

Ja. Antibiotica, meestal penicilline-injecties, doden de bacterie. Hoe eerder je erbij bent, hoe eenvoudiger de behandeling. Schade uit het late stadium herstelt niet altijd, maar dat stadium is tegenwoordig zeldzaam.

Hoe snel na seks kun je testen op syfilis?

Kort na de besmetting is een bloedtest nog niet betrouwbaar; je lichaam moet eerst antistoffen aanmaken. Zonder klachten kun je ongeveer 3 weken na het contact een eerste test doen; een negatieve uitslag wordt na ongeveer 3 maanden nog een keer gecontroleerd. Heb je klachten, ga dan meteen naar de huisarts of GGD.