HPV-test: wat betekent een positieve uitslag?

Een hpv-test onderzoekt of je het humaan papillomavirus (hpv) bij je draagt, het virus dat op de lange termijn baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Een positieve hpv-test betekent bijna nooit dat je kanker hebt: de meeste mensen ruimen het virus zelf op zonder er ooit iets van te merken. In Nederland wordt de hpv-test vooral gebruikt in het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Hieronder lees je wat een positieve uitslag wel en niet betekent, hoe het bevolkingsonderzoek werkt en wat de hpv-vaccinatie doet.

Kort overzicht

• Hpv is een heel gewoon virus: de meeste mensen die seks hebben, krijgen het ergens in hun leven.
• Meestal ruimt je lichaam het virus zelf op, zonder klachten of gevolgen.
• Blijft een hoog-risicotype lang aanwezig, dan kan dat na vele jaren baarmoederhalskanker veroorzaken. Daarom bestaat het bevolkingsonderzoek.
• Een positieve hpv-test betekent niet dat je kanker hebt; er volgt eerst onderzoek van je cellen.
• Kinderen krijgen rond hun 10e een hpv-vaccinatie via het Rijksvaccinatieprogramma.

Wat is hpv?

Hpv staat voor humaan papillomavirus. Er bestaan veel verschillende typen. Een aantal typen kan genitale wratjes veroorzaken; andere typen, de zogenoemde hoog-risicotypen, kunnen op de lange termijn celveranderingen geven die kunnen uitgroeien tot baarmoederhalskanker. Hpv speelt ook een rol bij enkele zeldzamere kankersoorten, bijvoorbeeld van de anus, penis, mond en keel.

Je krijgt hpv door seks of intiem huidcontact. Het virus komt zó veel voor dat een besmetting niets zegt over met wie of hoe vaak je seks hebt. Een condoom verkleint de kans op overdracht, maar beschermt niet volledig, omdat het virus ook op de huid rond de geslachtsdelen zit.

Wat betekent een positieve hpv-uitslag?

Een positieve hpv-test betekent alleen dat het virus op dit moment aantoonbaar is. Meer niet. In de meeste gevallen ruimt je afweersysteem het virus binnen 1 tot 2 jaar zelf op.

Zorgen zijn dus zelden nodig, maar controle wel. Blijft een hoog-risicotype jarenlang aanwezig, dan kan het de cellen van de baarmoedermond langzaam veranderen. Dat proces duurt meestal vele jaren, en afwijkende cellen zijn in een vroeg stadium goed te behandelen. Daarom volgt na een positieve hpv-test in het bevolkingsonderzoek altijd een vervolgstap: je cellen worden onderzocht. Gebruikte je een zelfafnameset, dan word je voor dat celonderzoek uitgenodigd voor een uitstrijkje bij de huisarts. Zijn de cellen normaal, dan word je na een tijd opnieuw gecontroleerd. Zijn er afwijkende cellen, dan word je doorverwezen naar de gynaecoloog voor verder onderzoek.

Belangrijk om te onthouden: verreweg de meeste vrouwen met een positieve hpv-test krijgen nooit baarmoederhalskanker.

Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Vrouwen tussen de 30 en 60 jaar krijgen periodiek een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Je kunt kiezen: een uitstrijkje bij de huisartsenpraktijk, of een zelfafnameset die je thuis gebruikt en opstuurt. Beide worden eerst op hpv getest; alleen bij een positieve hpv-uitslag worden de cellen verder onderzocht.

Meedoen is gratis en verstandig, óók als je gevaccineerd bent: de vaccinatie beschermt tegen de belangrijkste typen, maar niet tegen alle.

Hpv bij mannen

Ook mannen dragen hpv en geven het door. Bij mannen kan het virus genitale wratjes veroorzaken en, zeldzaam, kanker van de penis, anus of keel. Er bestaat geen bevolkingsonderzoek of standaard hpv-test voor mannen; testen zonder klachten heeft weinig zin, omdat er geen behandeling tegen het virus zelf bestaat. Heb je wratjes of andere klachten, ga dan naar de huisarts. Twijfel je of wat je ziet een wratje of een blaasje is? Pijnlijke blaasjes passen eerder bij herpes genitalis.

De hpv-vaccinatie in het kort

Kinderen krijgen in Nederland rond hun 10e een hpv-vaccinatie aangeboden via het Rijksvaccinatieprogramma, jongens en meisjes. De vaccinatie beschermt tegen de typen die de meeste kankers veroorzaken en werkt het best als hij vóór het eerste seksuele contact wordt gegeven. Ben je niet gevaccineerd en wil je weten of dat alsnog kan? Vraag het aan de GGD of huisarts.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als:

• je bloedverlies hebt na seks of tussen je menstruaties door;
• je afscheiding hebt die anders is dan normaal en aanhoudt;
• je bloedverlies hebt na de overgang: laat dit altijd onderzoeken;
• je wratjes ziet op of rond je geslachtsdelen of anus;
• je een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek hebt gemist en alsnog wilt meedoen.

Meer weten over klachten die bij soa's kunnen passen? Bekijk het overzicht van soa-symptomen.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Voor hpv is een losse thuistest zelden de logische route. Zit je in de doelgroep van het bevolkingsonderzoek, dan kun je gratis een zelfafnameset aanvragen: dat ís al een betrouwbare hpv-test die je thuis doet, met een goed geregeld vervolg als de uitslag positief is. Val je buiten de doelgroep of heb je klachten, dan is de huisarts de juiste route; die kan beoordelen of onderzoek nodig is.

Goed om te weten: een standaard soa-test controleert niet op hpv. Wil je na onbeschermde seks op soa's testen, lees dan welke soa-test bij jouw situatie past.

Veelgestelde vragen

Wat betekent een positieve hpv-test?

Dat het virus op dit moment aantoonbaar is, meer niet. Meestal ruimt je lichaam het virus zelf op. Er volgt vervolgonderzoek van je cellen om te kijken of het virus iets heeft veranderd; verreweg de meeste vrouwen met hpv krijgen nooit baarmoederhalskanker.

Gaat hpv vanzelf weg?

Meestal wel: het afweersysteem ruimt de meeste hpv-infecties binnen 1 tot 2 jaar op. Alleen als een hoog-risicotype jarenlang aanwezig blijft, kan het celveranderingen veroorzaken. Daarom word je na een positieve test gecontroleerd.

Kan ik als man op hpv testen?

Nee, voor mannen bestaat er geen standaard hpv-test en die heeft ook weinig zin: er is geen behandeling tegen het virus zelf. Heb je wratjes of andere klachten, ga dan naar de huisarts.

Beschermt een condoom tegen hpv?

Gedeeltelijk. Een condoom verkleint de kans op overdracht, maar het virus zit ook op de huid rond de geslachtsdelen. De beste bescherming tegen de gevaarlijkste typen is de hpv-vaccinatie, aangevuld met het bevolkingsonderzoek.

Zit hpv in een gewone soa-test?

Nee. Standaard soa-testen controleren op chlamydia en gonorroe, soms aangevuld met hiv en syfilis. De hpv-test loopt in Nederland via het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker of de huisarts.