Erythema multiforme: herkenning en behandeling

• Erythema multiforme is een plotseling optredende huidreactie, vaak door een virus zoals herpes simplex.

• De typische huidafwijkingen zijn ronde, schijfvormige plekken met een rode rand en een bleek centrum ('schietschijflaesies').

• De meeste gevallen genezen vanzelf binnen 2 tot 4 weken.

• Bij ernstige vormen kunnen ook de slijmvliezen aangedaan zijn, wat medische aandacht vereist.

Erythema multiforme is een acute huidreactie die meestal wordt uitgelokt door een infectie, vooral het herpes simplex-virus. De aandoening komt het vaakst voor bij jongvolwassenen en kinderen. Kenmerkend is dat de huiduitslag plotseling ontstaat en zich in enkele dagen ontwikkelt. Het verloop en de ernst kunnen verschillen per persoon. Naast huidklachten kunnen soms ook andere symptomen zoals jeuk of een branderig gevoel optreden.

De huiduitslag bij erythema multiforme bestaat uit ronde, schijfvormige plekken met een rode rand en een bleker centrum, ook wel 'schietschijflaesies' genoemd. Deze plekken verschijnen meestal op de handpalmen, voetzolen, armen, benen en soms het gezicht. Jeuk, een branderig gevoel of pijn kunnen hierbij voorkomen. De uitslag ontstaat vaak snel en kan er heftig uitzien, maar verdwijnt meestal binnen enkele weken.

Bij de milde vorm, erythema multiforme minor, zijn de slijmvliezen meestal niet aangedaan. In de ernstigere vorm, erythema multiforme major, kunnen ook de slijmvliezen in de mond, ogen of geslachtsdelen betrokken zijn. Dit kan leiden tot pijnlijke zweren en soms moeite met eten of drinken. Als je last hebt van uitgebreide pijnlijke plekken of klachten aan de slijmvliezen, is het verstandig om medische hulp te zoeken. Meer weten over jeuk over het hele lichaam bij huidproblemen?

In ongeveer 90% van de gevallen ontstaat erythema multiforme door een infectie, meestal door het herpes simplex-virus. Ook andere virussen kunnen de oorzaak zijn. Naast infecties kunnen bepaalde medicijnen, zoals antibiotica (bijvoorbeeld sulfonamiden) en anti-epileptica, een uitlokkende rol spelen. Mensen met terugkerende herpes simplex-infecties hebben een grotere kans op recidieven van erythema multiforme.

Soms kan het lastig zijn om de exacte oorzaak te achterhalen. Bij aanhoudende klachten of steeds terugkerende huidreacties kan het raadzaam zijn om een arts te raadplegen. In sommige gevallen kunnen bijkomende klachten voorkomen, zoals koorts bij volwassenen of nachtzweten. Ook nachtzweten kan voorkomen bij onderliggende infecties.

De behandeling van erythema multiforme richt zich vooral op het aanpakken van de oorzaak. Als het herpes simplex-virus de trigger is, kunnen antivirale middelen worden voorgeschreven. Voor verlichting van jeuk of pijn kun je antihistaminica of pijnstilling gebruiken. Lokale verzorging van de huid helpt om verdere irritatie te voorkomen.

Bij ernstige vormen, vooral als de slijmvliezen aangedaan zijn, is het verstandig om contact op te nemen met een dermatoloog. In sommige gevallen kan ziekenhuisopname nodig zijn, bijvoorbeeld bij uitgebreide zweren of problemen met eten en drinken. Corticosteroïden (lokaal of systemisch) worden soms ingezet bij ernstige klachten, maar het nut hiervan is niet altijd bewezen. Via DoctorEve kun je zorgverleners vergelijken op wachttijd en locatie als je snel een specialist wilt spreken. Na genezing kunnen er soms littekens ontstaan; tips om littekens en mobiliteit te stimuleren vind je in ons aparte artikel.

Hoe weet ik zeker dat ik erythema multiforme heb?

Je herkent erythema multiforme aan plotseling ontstane, ronde plekken met een rode rand en een bleek centrum ('schietschijflaesies'), vaak op handen, voeten en armen. Alleen een arts kan de diagnose met zekerheid stellen. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts.

Is erythema multiforme besmettelijk?

Erythema multiforme zelf is niet besmettelijk. De onderliggende oorzaak, zoals herpes simplex, kan wel overdraagbaar zijn.

Wat kan ik zelf doen om klachten te verminderen?

Je kunt pijnstillers gebruiken bij pijn en antihistaminica tegen jeuk. Zorg voor zachte huidverzorging en vermijd krabben. Bij ernstige klachten of aangetaste slijmvliezen is het belangrijk een arts te raadplegen.

Wanneer moet ik naar de huisarts of dermatoloog?

Neem contact op bij uitgebreide huiduitslag, klachten aan de slijmvliezen of als je je erg ziek voelt. Ook bij aanhoudende of steeds terugkerende klachten is medisch advies nodig. Een dermatoloog kan beoordelen of specialistische behandeling nodig is.