De 10 behandelingen met de langste wachttijden in Nederland

Wachttijden in de zorg betekenen de periode die je moet wachten voordat je een afspraak, onderzoek of behandeling krijgt. In Nederland zijn hier duidelijke afspraken over gemaakt, de zogenaamde Treeknormen. Deze normen bepalen wat als een 'aanvaardbare' wachttijd geldt. Voor een eerste poliklinisch consult, dus de eerste afspraak bij een specialist in het ziekenhuis, is de norm maximaal 4 weken. Voor een behandeling is dat maximaal 6 tot 7 weken, en voor diagnostisch onderzoek (zoals een scan) ook 4 weken. Als de wachttijd langer is dan deze norm, spreken we van een 'normoverschrijding'. In 2025 zijn die normoverschrijdingen bij veel behandelingen en onderzoeken meer regel dan uitzondering, vooral bij bepaalde specialismen.

Als je van je huisarts een verwijzing krijgt voor het ziekenhuis, maak je een afspraak met de specialist. Meestal krijg je eerst een poliklinisch consult, dan volgt mogelijk aanvullend onderzoek, en daarna een behandeling. De wachttijd start meestal vanaf het moment dat je contact opneemt voor een afspraak. Ziekenhuizen proberen zich aan de Treeknormen te houden. Toch lukt dat steeds minder vaak. In oktober 2025 wachtte bijna de helft van alle patiënten langer dan 4 weken op een eerste consult. Ook voor behandelingen werd bij ruim 43% de norm van 6 tot 7 weken overschreden. Bij sommige specialismen zijn de wachttijden fors langer dan de norm, vooral in het noorden van Nederland. In Drenthe, Friesland en Groningen krijg je bijna standaard met lange wachttijden te maken. Sommige behandelingen vinden plaats in zelfstandige behandelcentra (ZBC’s). Dat zijn gespecialiseerde klinieken buiten het ziekenhuis. Hier zijn de wachttijden vaak veel korter. Inmiddels wordt 1 op de 5 ziekenhuisbehandelingen in een ZBC uitgevoerd.

In 2025 zijn er tien behandelingen en specialismen waar de wachttijden in Nederland het langst zijn. Vooral maag-, darm- en leverziekten, oogheelkunde, neurologie en longziekten springen eruit. Ook orthopedische operaties zoals een knieprothese of meniscusoperatie hebben lange wachttijden. Bij maag-, darm- en leverziekten (MDL) is de wachttijd voor een eerste consult gemiddeld 17 weken. Maar liefst 86,4% van de patiënten wacht langer dan de Treeknorm van 4 weken. Oogheelkunde volgt met gemiddeld 12 weken wachttijd voor een eerste afspraak. Neurologie komt uit op 11 weken, longziekten op 8 tot 9 weken. Als het om behandelingen gaat, moet je bij een totale knieprothese gemiddeld 88 dagen wachten. Dat is ruim 12,5 weken, bijna het dubbele van de norm. Mohs-chirurgie, een speciale huidkankerbehandeling, heeft een wachttijd van 53 dagen. Voor een meniscus- of kniebandoperatie wacht je 43 dagen, voor de behandeling van spataderen 42 dagen. De tien behandelingen met de langste wachttijden zijn dus: maag-, darm- en leverziekten (MDL), oogheelkunde, neurologie, longziekten, totale knieprothese, Mohs-chirurgie, meniscus-/kniebandoperatie, spataderen, en orthopedische behandelingen zoals heupvervanging. Regionaal zijn de verschillen groot. In Drenthe wacht 65,6% van de patiënten langer dan de norm, in Friesland 63,1% en in Groningen 55,1%.

Wachttijden hebben geen directe invloed op de vergoeding door je zorgverzekeraar. Alle medisch noodzakelijke ziekenhuiszorg en behandelingen bij erkende ZBC’s vallen onder de basisverzekering. Wel betaal je bijna altijd het verplichte eigen risico, dat in 2026 €385 bedraagt. Dit geldt voor alle ziekenhuisbezoeken, diagnostiek en behandelingen, behalve een bezoek aan de huisarts of zorg die volledig onder aanvullende verzekeringen valt. Je zorgverzekeraar mag je helpen zoeken naar een ziekenhuis of ZBC waar je sneller terechtkunt. Dit heet wachtlijstbemiddeling. Hier betaal je niets extra’s voor. Als je zelf naar een andere regio of een ZBC wilt gaan, moet je wel controleren of deze instelling een contract heeft met jouw verzekeraar. Anders kan het zijn dat je een deel van de rekening zelf moet betalen.

Als je te maken krijgt met lange wachttijden, zijn er een aantal dingen die je zelf kunt doen. Neem altijd contact op met je zorgverzekeraar voor wachtlijstbemiddeling als je langer moet wachten dan de Treeknorm. Vaak kunnen zij je helpen om ergens anders sneller aan de beurt te komen, bijvoorbeeld bij een ZBC. Vraag je arts of het medisch verantwoord is om te wachten of dat versnelling noodzakelijk is. Soms kan je behandelend arts aangeven dat je spoed hebt, waardoor je voorrang krijgt. Controleer altijd goed of het ziekenhuis of de kliniek waar je sneller terechtkunt, een contract heeft met je zorgverzekeraar. Zo voorkom je onverwachte kosten. Hou er rekening mee dat reizen naar een ander ziekenhuis buiten jouw regio mogelijk nodig is, zeker als je in het noorden van Nederland woont waar de wachttijden het langst zijn. Denk ook aan praktische zaken zoals vervoer, opvang voor kinderen of werkafspraken.

Veel mensen denken dat ze niets aan wachttijden kunnen doen, maar dat is niet waar. Het loont om actief te zoeken naar alternatieven. Let wel goed op of je verzekering alle kosten dekt bij een andere zorgaanbieder. Niet alle ZBC’s hebben contracten met iedere verzekeraar. Vraag hier expliciet naar voordat je akkoord gaat met verplaatsing van je behandeling. Wees alert op communicatie: vraag altijd om een schriftelijke bevestiging van je nieuwe afspraak en de wachttijd. Vraag je arts of het medisch verantwoord is om te wachten. Soms kan het medisch noodzakelijk zijn om sneller geholpen te worden, bijvoorbeeld bij verdenking op kanker of ernstige klachten. Blijf altijd contact houden met je huisarts of specialist als je klachten verergeren tijdens het wachten. Zij kunnen beoordelen of je situatie verandert en je mogelijk met spoed geholpen moet worden.

Welke behandeling heeft de langste wachttijd in Nederland?

De langste wachttijd is bij maag-, darm- en leverziekten (MDL). Hier wacht je gemiddeld 17 weken op een eerste consult. Bijna negen van de tien patiënten wachten langer dan de officiële norm.

Kan ik een ziekenhuis of ZBC kiezen met een kortere wachttijd?

Ja, je mag altijd kiezen voor een ander ziekenhuis of een ZBC met kortere wachttijden, mits deze een contract heeft met je verzekeraar. Vraag je zorgverzekeraar om hulp bij wachtlijstbemiddeling.

Betaal ik extra als ik sneller behandeld wil worden?

Nee, als je wisselt naar een gecontracteerde zorgaanbieder, betaal je niets extra’s behalve het wettelijk eigen risico van €385 in 2026. Kies je een niet-gecontracteerde aanbieder, dan kan er wel een eigen bijdrage gelden.

Waarom zijn de wachttijden in Noord-Nederland langer?

In Noord-Nederland, met name Drenthe, Friesland en Groningen, zijn er minder ziekenhuizen en specialisten. Daardoor zijn de wachttijden hier veel langer dan gemiddeld. In Drenthe wacht 65,6% van de patiënten langer dan de norm.

Wachttijden voor bepaalde behandelingen en specialismen zijn in Nederland langer dan ooit. Vooral bij maag-, darm- en leverziekten, oogheelkunde, neurologie, longziekten en orthopedische operaties als een knieprothese of meniscusoperatie loopt de wachttijd fors op. De Treeknormen worden bij bijna de helft van de patiënten overschreden. In Noord-Nederland zijn de problemen het grootst. Je kunt je wachttijd vaak verkorten met hulp van je zorgverzekeraar, bijvoorbeeld door te kiezen voor een ZBC. Let altijd op contractering en je eigen risico. Blijf alert op je gezondheid tijdens het wachten en neem contact op met je arts als je klachten verergeren.