Cardiaal oedeem en ascites – evaluatie

Cardiaal oedeem betekent dat je extra vocht vasthoudt door een probleem met je hart. Dit vocht hoopt zich meestal op in je benen, enkels of voeten. Soms kan het vocht ook in je buik terechtkomen. Dit noemen we ascites. Ascites is dus een ophoping van vocht in de buikholte. Beide klachten komen vaak voor bij mensen met hartfalen. Hartfalen betekent dat het hart het bloed niet goed rondpompt. Hierdoor blijft vocht in het lichaam achter. Dit kan zorgen voor een zwaar, opgeblazen of ongemakkelijk gevoel. Het is belangrijk om te weten dat deze klachten meestal langzaam ontstaan. Je merkt misschien eerst dat je schoenen strakker zitten of dat je buik dikker wordt. Naarmate het vocht toeneemt, kun je ook last krijgen van kortademigheid of sneller moe zijn. Cardiaal oedeem en ascites zijn dus eigenlijk signalen dat het hart moeite heeft met zijn werk. Het is daarom belangrijk deze klachten serieus te nemen en bij twijfel naar de huisarts te gaan.

Cardiaal oedeem ontstaat meestal doordat het hart niet sterk genoeg pompt. Hierdoor stroomt het bloed minder goed door het lichaam. Het vocht dat normaal via de bloedvaten wordt afgevoerd, blijft achter in de weefsels. Je ziet dit vooral terug in de enkels, voeten en onderbenen. Als het vocht zich ophoopt in de buik, noemen we dit ascites. Er zijn verschillende oorzaken voor hartfalen en daardoor ook voor cardiaal oedeem en ascites. Hoge bloeddruk is een belangrijke boosdoener. Ook beschadiging van het hart door een hartaanval, een aangeboren hartafwijking of een hartklepprobleem kan een rol spelen. Soms komt het door een ontsteking van het hartzakje, een hartklep die niet goed sluit of een hartritmestoornis. Andere risicofactoren zijn suikerziekte (diabetes mellitus), ernstig overgewicht en longziekten zoals COPD. Ook nierproblemen kunnen bijdragen, omdat de nieren een belangrijke rol spelen bij het afvoeren van vocht uit het lichaam. Bepaalde medicijnen, zoals ontstekingsremmers, kunnen het probleem verergeren. Tot slot kan een te zout dieet ervoor zorgen dat je meer vocht vasthoudt. Niet alleen het hart speelt dus een rol; vaak is er een combinatie van factoren. Denk bijvoorbeeld aan ouderen die naast hartproblemen ook last hebben van diabetes, overgewicht of een hoge bloeddruk. Ook erfelijke aanleg kan een rol spelen. Daarnaast kan een infectie, bloedarmoede of een schildklieraandoening de klachten uitlokken of verergeren.

Het meest opvallende kenmerk van cardiaal oedeem is zwelling van de onderbenen, enkels of voeten. Je merkt misschien dat je sokken strakker zitten of dat je schoenen niet meer passen. Als je met je vinger op de zwelling drukt, blijft er vaak even een deukje achter. Dit noemen we pitting oedeem. Bij ascites wordt je buik dikker. Dit kan langzaam gaan, maar soms ook vrij snel. Je voelt je misschien opgeblazen of merkt dat je broeken niet meer dicht kunnen. Je kunt sneller vol zitten na het eten of last krijgen van een zwaar gevoel in de buik. Sommige mensen hebben moeite met ademhalen, vooral als ze plat liggen. Dit komt doordat het vocht in de buik tegen het middenrif drukt, waardoor het lastiger wordt om diep in te ademen. Andere klachten die kunnen voorkomen zijn kortademigheid, vooral bij inspanning of als je plat ligt. Je hebt misschien meerdere kussens nodig om comfortabel te slapen. Ook nachtelijk plassen (nycturie) komt veel voor. Dit gebeurt omdat het vocht dat overdag in de benen zit, ’s nachts weer in de bloedbaan terechtkomt als je ligt. Het hart en de nieren krijgen dan meer vocht te verwerken, waardoor je vaker moet plassen. Sommige mensen merken dat hun gewicht in korte tijd toeneemt. Dat kan een teken zijn dat je snel vocht vasthoudt. Verder kun je je moe of futloos voelen en minder eetlust hebben. Als de klachten erger worden, kun je ook last krijgen van benauwdheid in rust of zelfs in je slaap.

Als je last hebt van cardiaal oedeem en/of ascites, is het belangrijk om samen met je huisarts of specialist te kijken naar de oorzaak. Zelf kun je een aantal dingen doen om de klachten te verminderen. Probeer minder zout te eten, omdat zout ervoor zorgt dat je meer vocht vasthoudt. Drink niet meer dan de hoeveelheid vocht die je arts heeft geadviseerd. Soms is het nodig om het vochtgebruik te beperken. Regelmatig bewegen helpt ook. Denk hierbij aan wandelen, fietsen of zwemmen. Dit stimuleert de bloedsomloop en helpt om vocht af te voeren. Als je veel last hebt van dikke benen, kun je ze wat hoger leggen als je zit of ligt. Dit helpt het vocht om terug te stromen naar het hart. Je arts kan medicijnen voorschrijven die ervoor zorgen dat je meer vocht uitplast. Deze medicijnen heten plasmiddelen of diuretica. Ze helpen om het overtollige vocht kwijt te raken. Soms zijn er aanpassingen nodig in je andere medicijnen, bijvoorbeeld als je medicijnen gebruikt voor hoge bloeddruk, hartfalen of suikerziekte. In sommige gevallen is een verwijzing naar het ziekenhuis nodig. Bijvoorbeeld als je veel vocht vasthoudt of als het niet lukt om het vocht met medicijnen kwijt te raken. In het ziekenhuis kunnen ze je verder onderzoeken en zo nodig extra behandelingen geven, zoals het via een slangetje afvoeren van vocht uit de buik (ascitespunctie). Verder is het belangrijk om goed op je gewicht te letten. Weeg jezelf daarom elke dag op hetzelfde tijdstip. Als je merkt dat je in korte tijd meer dan twee kilo aankomt, neem dan contact op met je huisarts. Dit kan betekenen dat je snel vocht vasthoudt.

Neem altijd contact op met je huisarts als je merkt dat je snel vocht vasthoudt, bijvoorbeeld als je benen, enkels of buik dikker worden. Dit geldt zeker als je klachten snel erger worden of als je daarnaast kortademig bent. Ook als je ’s nachts ineens vaker moet plassen, veel zwaarder wordt of ineens minder goed kunt ademen, is het verstandig om je huisarts te raadplegen. Als je al weet dat je hartfalen hebt, is het belangrijk om bij nieuwe of verergerende klachten direct contact op te nemen. Wacht niet af tot de volgende controle. Bij ernstige benauwdheid, pijn op de borst of als je niet meer plat kunt liggen, moet je direct medische hulp zoeken.

Wat is het verschil tussen cardiaal oedeem en ascites?

Cardiaal oedeem is vochtophoping in de benen, enkels of voeten door een probleem met het hart. Ascites is vochtophoping in de buik, wat meestal voorkomt bij dezelfde groep mensen met hartfalen. Beide zijn tekenen dat het hart moeite heeft om het bloed goed rond te pompen.

Kan cardiaal oedeem vanzelf overgaan?

Cardiaal oedeem gaat meestal niet vanzelf over. Het is een signaal dat er iets mis is met de vochthuishouding in je lichaam, meestal door hartfalen. Behandeling is bijna altijd nodig, zowel met aanpassingen in leefstijl als met medicijnen.

Kun je iets doen om het ontstaan van vochtophoping te voorkomen?

Gezond leven helpt het risico te verkleinen. Probeer een gezond gewicht te houden, eet weinig zout, beweeg genoeg, rook niet en drink met mate alcohol. Houd ook je bloeddruk, suiker en cholesterol goed onder controle.

Moet ik altijd medicijnen blijven gebruiken als ik cardiaal oedeem heb?

Als je cardiaal oedeem hebt door hartfalen, zijn medicijnen meestal langdurig nodig. Ze zorgen ervoor dat je klachten minder worden en je hart minder hard hoeft te werken. Stop nooit zomaar met medicijnen zonder overleg met je arts.

Cardiaal oedeem en ascites zijn belangrijke signalen dat het hart moeite heeft om het bloed goed rond te pompen. Je merkt dit aan dikke enkels, voeten of een opgeblazen buik. De klachten kunnen langzaam erger worden, maar soms ook ineens snel toenemen. Het is belangrijk om deze klachten serieus te nemen en tijdig naar de huisarts te gaan. Met de juiste behandeling en leefregels kun je de klachten vaak goed onder controle houden. Houd je gewicht goed in de gaten, beweeg voldoende en kom in actie bij nieuwe of verergerende klachten. Zo kun je samen met je arts werken aan een zo goed mogelijke kwaliteit van leven.