Schurft symptomen: nachtelijke jeuk herkennen en behandelen

De bekendste schurft symptomen zijn hevige jeuk die 's nachts en onder een warm dekbed erger wordt, kleine rode bultjes en dunne, grillige lijntjes in de huid: de gangetjes van de schurftmijt. Schurft komt de laatste jaren vaker voor, vooral onder studenten en jongeren die dicht op elkaar wonen. Het goede nieuws: schurft is goed te behandelen. Wel moet iedereen met wie je nauw contact hebt tegelijk meedoen, anders blijf je elkaar besmetten.

Kort overzicht

• Schurft wordt veroorzaakt door de schurftmijt, een piepklein beestje dat gangetjes graaft in je bovenste huidlaag.
• Het duidelijkste signaal is jeuk die 's nachts erger wordt, vaak ook bij huisgenoten of je partner.
• Typische plekken: tussen de vingers, polsen, ellebogen, oksels, rond de navel en de geslachtsdelen.
• Behandeling werkt alleen als huisgenoten en bedpartners tegelijk meebehandelen en je kleding en beddengoed aanpakt.
• Schurft zegt niets over hygiëne: iedereen kan het krijgen, en het is geen reden voor schaamte.

Wat is schurft?

Schurft (scabiës) is een besmettelijke huidaandoening. De schurftmijt graaft gangetjes in de bovenste laag van je huid en legt daar eitjes. Je afweersysteem reageert op de mijt en haar uitwerpselen, en die reactie veroorzaakt de jeuk en de bultjes.

Besmetting gebeurt vooral via langdurig, direct huidcontact, zoals samen in één bed slapen, knuffelen of seks. Ook via kleding, beddengoed of een matras kan de mijt overgaan, al is die kans kleiner. Een korte handdruk is meestal niet genoeg. Omdat de mijt van huid naar huid kruipt, zie je schurft vaak in studentenhuizen, waar mensen dicht op elkaar leven en spullen delen.

Belangrijk om te weten: na een eerste besmetting duurt het weken voordat de jeuk begint. Je kunt dus al besmettelijk zijn zonder dat je iets voelt. Ben je eerder besmet geweest, dan komen de klachten bij een nieuwe besmetting veel sneller terug, vaak al binnen enkele dagen.

Schurft symptomen: dit voel en zie je

• Hevige jeuk, die erger wordt in bed, onder de douche of bij warmte.
• Kleine rode bultjes, soms met krabeffecten of korstjes.
• Gangetjes: dunne, grillige, iets verheven lijntjes van enkele millimeters, vaak tussen de vingers of op de polsen.
• Typische plekken: tussen de vingers, aan de binnenkant van de polsen, ellebogen, oksels, rond de navel, op de billen en rond de geslachtsdelen. Bij mannen soms jeukende bultjes op de penis.
• Vaak hebben huisgenoten of je partner ook jeuk. Dat is een sterke aanwijzing voor schurft.

Bij baby's, ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem kan schurft er anders uitzien, met plekken op hoofd, handpalmen of voetzolen.

Jeuk met ringvormige, schilferende plekken past overigens eerder bij huidschimmel dan bij schurft. En jeuk of bultjes alleen rond de geslachtsdelen kan ook bij een soa horen; bekijk dan ook welke soa-symptomen er zijn.

Behandeling: zo pak je het aan

Schurft behandel je met een crème die de mijt doodt, meestal met permetrine. Die haal je op recept via de huisarts. De behandeling werkt alleen als je hem volledig en samen uitvoert:

1. Smeer het hele lichaam in, van de kaakrand tot en met de tenen, dus ook tussen de vingers, onder de nagels, in plooien en op de billen. Laat de crème de voorgeschreven tijd zitten en was hem daarna af.
2. Behandel iedereen tegelijk: alle huisgenoten en bedpartners, ook als zij geen jeuk hebben. Zij kunnen al besmet zijn zonder klachten. Doe dit op dezelfde dag, anders besmetten jullie elkaar opnieuw.
3. Pak textiel aan: was beddengoed, kleding en handdoeken van de afgelopen dagen op minimaal 60 graden. Wat niet heet gewassen kan worden, stop je enkele dagen in een afgesloten plastic zak. Buiten de huid overleeft de mijt maar kort.
4. Herhaal de behandeling na een week. De behandeling hoort er twee keer bij, zodat ook mijten die later uit de eitjes komen worden gedood. Volg hierin het advies van je huisarts.

De jeuk verdwijnt niet meteen. Ook na een geslaagde behandeling kan de jeuk nog weken aanhouden, omdat je afweersysteem nog reageert op dode mijten. Dat betekent dus niet automatisch dat de behandeling is mislukt.

Wanneer naar de huisarts?

• Je hebt hevige jeuk die 's nachts erger wordt, zeker als huisgenoten of je partner ook jeuk hebben.
• Je ziet gangetjes of bultjes op de typische plekken.
• De jeuk is meer dan vier weken na de laatste behandeling nog niet verdwenen, of er komen nieuwe bultjes en gangetjes bij.
• De huid is opengekrabd en wordt rood, warm of pijnlijk, of je krijgt koorts. Dat kan op een bacteriële infectie wijzen.
• Het gaat om een baby, een oudere of iemand met een verzwakt afweersysteem.
• Er is een uitbraak in je studentenhuis of vereniging: de huisarts of GGD kan dan helpen om de behandeling van de hele groep goed te plannen.

De huisarts stelt de diagnose meestal door naar de huid te kijken, soms met een vergrootglas of dermatoscoop. De behandeling is op recept, dus bij duidelijke klachten kom je sowieso bij de huisarts uit.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Er bestaan thuistesten voor schurft waarbij je zelf huidmateriaal van een verdachte plek afneemt en opstuurt. Een lab onderzoekt dan of de schurftmijt aantoonbaar is. Zo'n test kan duidelijkheid geven als je twijfelt, bijvoorbeeld omdat je jeuk hebt maar geen duidelijke gangetjes ziet, of omdat er schurft heerst in je huis.

De beperkingen zijn er ook. Neem je materiaal af van een plek waar toevallig geen mijt zit, dan kan de uitslag ten onrechte negatief zijn. Een negatieve test sluit schurft dus niet uit als de klachten blijven. En voor de behandeling heb je alsnog de huisarts nodig, want de crème is op recept. Lees ook hoe betrouwbaar thuistesten zijn en wat een uitslag wel en niet zegt.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik zeker dat ik schurft heb?

Zeker weten doe je het via de huisarts, die naar de huid kijkt en de diagnose kan bevestigen. Sterke aanwijzingen zijn jeuk die 's nachts erger wordt, gangetjes tussen de vingers of op de polsen, en huisgenoten met dezelfde klachten.

Is schurft een soa?

Nee, schurft is geen soa, maar het kan wél via seks en samen slapen worden overgedragen, omdat daar langdurig huidcontact bij hoort. Een standaard soa-test vindt schurft niet. Heb je naast jeuk ook andere klachten in de schaamstreek, laat je dan ook op soa's testen.

Kan schurft vanzelf overgaan?

Nee. Zonder behandeling blijft de mijt zich voortplanten en houden de klachten aan. Bovendien blijf je anderen besmetten. Behandelen met de crème, samen met huisgenoten en bedpartners, is de enige manier om ervan af te komen.

Waarom moet iedereen in huis meebehandelen?

Omdat je in de eerste weken na besmetting nog geen jeuk voelt. Een huisgenoot zonder klachten kan de mijt dus al bij zich dragen en jou opnieuw besmetten nadat jij behandeld bent. Alleen als iedereen op dezelfde dag behandelt, doorbreek je die cirkel.

Betekent schurft dat ik onhygiënisch ben?

Nee. Schurft heeft niets met vieze huizen of slechte hygiëne te maken. De mijt verspreidt zich via huidcontact en komt voor in alle lagen van de bevolking. Douchen of schoonmaken voorkomt of geneest schurft niet. Het is een behandelbare aandoening, geen schande.