Tand- en kiespijn: Oorzaken & behandeling

Tand- en kiespijn is een vervelende en vaak stekende pijn in of rond je tanden en kiezen. Deze pijn kan licht zijn, maar soms ook zo heftig dat je er niet van kunt slapen of zelfs niet meer normaal kunt eten. De pijn kan ineens opkomen of langzaam erger worden. Soms straalt de pijn uit naar je kaak, oor of zelfs je hoofd. Tand- en kiespijn is een van de meest voorkomende klachten in de mond. Iedereen krijgt er wel eens mee te maken. De oorzaak is meestal een probleem met je tanden, kiezen of het tandvlees. Maar soms kan de pijn ook ergens anders vandaan komen, bijvoorbeeld van de kaakspieren of zelfs door een ontsteking in je bijholten.

Tand- en kiespijn ontstaat meestal door een probleem met je tanden, kiezen of tandvlees. De meest voorkomende oorzaak is een gaatje. Een gaatje in een tand of kies ontstaat doordat bacteriën in tandplak zuren maken. Deze zuren tasten het tandglazuur aan, waardoor er een gaatje ontstaat. Ook een tandvleesontsteking kan pijn geven. Hierbij raakt het tandvlees rood, gezwollen en soms bloedt het bij poetsen. Een andere oorzaak is een ontsteking van de tandwortel. Dit gebeurt wanneer een gaatje niet behandeld wordt en de bacteriën diep in de tand of kies komen. Hierdoor raakt het weefsel rond de wortel ontstoken, wat een kloppende pijn kan geven. Soms is er sprake van een abces, een ophoping van pus bij de wortelpunt. Dit kan zorgen voor flinke zwelling en pijn. Tand- en kiespijn kan ook ontstaan door een losse vulling, een afgebroken tand of kies, of door een te harde beet. Soms komt de pijn door het doorkomen van verstandskiezen, vooral bij jongeren en jongvolwassenen. Mensen die tandenknarsen of de kaakspieren overbelasten kunnen ook pijn krijgen in de tanden en kiezen. Er zijn ook andere, minder bekende oorzaken. Denk aan een aangezichtspijn, zoals trigeminusneuralgie. Hierbij is er een zenuw in het gezicht die plotseling hevige pijnprikkels geeft, vaak aan één kant van het gezicht. Soms ontstaat de pijn door een ontsteking in de bijholten (sinusitis). De druk in de holte kan uitstralen naar de kiezen, vooral in het bovengebit. Tenslotte kunnen bepaalde ziekten, zoals diabetes, zorgen voor een verhoogde kans op tandvleesproblemen.

Tand- en kiespijn kun je herkennen aan verschillende klachten. De pijn kan scherp of dof zijn, en soms komt er een kloppend gevoel bij. Je merkt vaak dat de pijn erger wordt bij het eten of drinken van iets warms, kouds of zoets. Soms straalt de pijn uit naar je kaak, oor of hoofd. Bij een gaatje voel je meestal een scherpe pijn als je iets kouds of zoets eet. Bij een ontsteking van de tandwortel is de pijn vaak kloppend en constant. Je kunt het gevoel hebben dat de tand of kies los zit. Soms is er sprake van zwelling van het tandvlees of zelfs van je wang. Je kunt ook koorts krijgen als er een abces is. Als het tandvlees ontstoken is, voel je vaak een zeurende pijn en is het tandvlees rood en gezwollen. Het kan gaan bloeden tijdens het poetsen. Wanneer verstandskiezen doorkomen, kun je pijn voelen achter in de mond, soms met een beetje zwelling. Bij pijn door overbelasting van de kaakspieren of tandenknarsen, is de pijn vaak een zeurende pijn die vooral 's morgens na het slapen aanwezig is. Soms voel je ook spanning of pijn in de kaakspieren. Pijn door aangezichtszenuwen is meestal aanvalsgewijs en heel heftig, soms als een elektrische schok. De pijn kan plotseling ontstaan en weer verdwijnen. Bij pijn door een bijholteontsteking voelt de pijn vaak alsof het uit de bovenste kiezen komt, maar is de oorzaak eigenlijk in de holten naast de neus.

Bij tand- en kiespijn kun je zelf een aantal dingen proberen. Poets goed en voorzichtig, zodat je tandvlees niet verder beschadigt. Gebruik een zachte tandenborstel en tandpasta met fluoride. Je kunt lauw water gebruiken om te spoelen, vooral als je last hebt van zwelling. Vermijd heel koud, warm of zoet eten en drinken als dat de pijn erger maakt. Pijnstillers kunnen helpen. Paracetamol is het meest geschikt. Gebruik deze volgens de aanbevolen dosering. Soms helpt ibuprofen ook, maar dit mag je niet gebruiken als je maagproblemen hebt of bloedverdunners slikt. Vermijd het gebruik van zuigtabletten met pijnstillers, want deze kunnen het tandvlees irriteren. Bij een beginnende tandvleesontsteking is het belangrijk om goed te poetsen en te flossen. Poets twee keer per dag en maak schoon tussen de tanden met een rager of flosdraad. Zout water spoelen kan soms helpen om het tandvlees te kalmeren. Als de pijn komt door het doorkomen van verstandskiezen, kun je proberen te spoelen met lauw water en voorzichtig poetsen rondom de kies. Als de pijn niet overgaat, is het verstandig om naar de tandarts te gaan. Een tandarts kan bepalen wat er precies aan de hand is. Bij een gaatje kan de tandarts dit vullen. Als er een ontsteking van de tandwortel is, kan een wortelkanaalbehandeling nodig zijn. Bij een abces kan de tandarts het abces openen zodat de pus eruit kan. Soms schrijft de tandarts antibiotica voor als er sprake is van een uitgebreide ontsteking. Bij een losse vulling of afgebroken tand of kies kan de tandarts dit repareren. Bij verstandskiesproblemen kan de tandarts de kies trekken als deze steeds terugkomende klachten geeft. Voor pijn door overbelasting van de kaakspieren kan een mondbeschermer (bitje) helpen, vooral als je 's nachts tandenknarst. Bij aangezichtszenuwpijn is het belangrijk om naar de huisarts te gaan. Soms kan de huisarts medicijnen voorschrijven die de zenuwpijn verminderen. Bij pijn door een bijholteontsteking kan de huisarts een behandeling starten, bijvoorbeeld met een neusspray of, bij ernstige klachten, antibiotica.

Je hoeft niet altijd direct naar de huisarts met tand- en kiespijn. Maar er zijn situaties waarin het wel belangrijk is om snel hulp te zoeken. Ga naar de huisarts als je naast de tand- of kiespijn ook koorts hebt, een dikke wang krijgt of moeite hebt met slikken of ademen. Dit kan wijzen op een ernstige ontsteking. Ga ook naar de huisarts als de pijn zo erg is dat je niet meer kunt slapen, eten of werken. Als je pijn hebt die uitstraalt naar je oor, kaak of hoofd, en je weet niet zeker waar het vandaan komt, is het verstandig om de huisarts te bezoeken. Zeker als je pijn hebt aan één kant van het gezicht die steeds terugkomt of heel heftig is. Als je een abces hebt, dus een zwelling met pus, is het belangrijk om snel te handelen. Ook bij aanhoudende tandvleesproblemen, vooral als je diabetes hebt of andere aandoeningen die je afweer verzwakken, is het verstandig om hulp te zoeken. Heb je een afgebroken tand of kies, of is er een vulling losgekomen, dan kun je het beste zo snel mogelijk een afspraak maken bij de tandarts. De huisarts kan je soms helpen als er sprake is van aangezichtspijn of sinusproblemen die niet door de tandarts behandeld kunnen worden.

Wat kan ik doen bij plotselinge tand- of kiespijn?

Als je ineens pijn krijgt, kun je paracetamol nemen om de pijn te verminderen. Spoel je mond met lauw water en poets voorzichtig. Vermijd heel koud, warm of zoet eten en drinken. Maak zo snel mogelijk een afspraak bij de tandarts als de pijn niet binnen een dag minder wordt.

Kan tand- of kiespijn vanzelf overgaan?

Soms gaat lichte pijn door tandvleesontsteking vanzelf over als je goed poetst. Maar pijn door een gaatje of ontsteking van de wortel gaat meestal niet vanzelf weg. Het is belangrijk om naar de tandarts te gaan om verdere problemen te voorkomen.

Moet ik mijn tand of kies laten trekken bij pijn?

Niet altijd. De tandarts kijkt eerst of de tand of kies te repareren is. Bij een gaatje kan een vulling voldoende zijn. Bij een ontsteking van de wortel kan een wortelkanaalbehandeling helpen. Alleen als de tand of kies niet meer te redden is, wordt deze getrokken.

Kan tand- of kiespijn een andere oorzaak hebben dan een tandprobleem?

Ja, soms komt de pijn door andere problemen, zoals een ontsteking van de bijholten, overbelasting van de kaakspieren of zenuwpijn. De huisarts kan je helpen om te onderzoeken waar de pijn vandaan komt.

Je kunt tand- en kiespijn vaak voorkomen door goed voor je mond te zorgen. Poets twee keer per dag met een fluoride tandpasta. Maak ook schoon tussen de tanden en kiezen met flosdraad of ragers. Een gezonde voeding zonder veel suiker helpt om gaatjes te voorkomen. Ga regelmatig naar de tandarts voor controle, ook als je geen klachten hebt. Let op je kauwgedrag. Als je merkt dat je vaak tandenknarst, bespreek dit met de tandarts. Die kan je adviseren over een mondbeschermer. Bij beginnende tandvleesproblemen kun je extra letten op goede mondhygiëne. Als je medicijnen gebruikt die je mond uitdrogen, zoals bepaalde bloeddrukmedicijnen, vraag de huisarts om advies.

Tand- en kiespijn kan je leven flink beïnvloeden. Het kan zorgen voor slaapproblemen, moeite met eten en zelfs voor stress. Probeer de pijn serieus te nemen en zoek hulp als het niet vanzelf overgaat. Praat erover met je tandarts en huisarts. Zij kunnen samen met jou zoeken naar een oplossing. Als je vaak last hebt van pijn, kan het helpen om een dagboek bij te houden met wanneer de pijn opkomt en wat je voelt.

Tand- en kiespijn is een veelvoorkomende klacht. De oorzaak ligt meestal bij een gaatje, ontsteking of tandvleesprobleem. Soms komt de pijn door andere problemen, zoals bijholteontsteking of zenuwpijn. Het is belangrijk om goed voor je mond te zorgen en bij aanhoudende pijn naar de tandarts te gaan. In sommige gevallen is een bezoek aan de huisarts nodig, vooral als er sprake is van koorts, zwelling of ernstige pijn. Met goede mondhygiëne en regelmatig tandartsbezoek kun je veel problemen voorkomen.