Syncope door orthostase en POTS – cardiale oorzaken uitgelegd

Syncope betekent flauwvallen. Het is een plotseling, kortdurend verlies van bewustzijn. Dit gebeurt vaak omdat er tijdelijk te weinig bloed naar je hersenen stroomt. Orthostase betekent letterlijk “rechtop staan”. Syncope door orthostase is dus flauwvallen dat optreedt als je opstaat uit een zittende of liggende houding. Je voelt je dan licht in het hoofd en kunt ineens wegvallen. POTS staat voor het “posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom”. Dit is een aandoening waarbij je hartslag abnormaal snel stijgt als je gaat staan, zonder dat je bloeddruk veel daalt. Je kunt je hierdoor duizelig, zwak of zelfs flauw voelen. Beide aandoeningen hebben veel met elkaar te maken, omdat ze draaien om problemen met de bloeddoorstroming als je rechtop komt. Bij sommige mensen spelen hartproblemen hierbij een rol. In dit artikel lees je wat er precies gebeurt in je lichaam, welke klachten je kunt krijgen en wat je eraan kunt doen.

Normaal gesproken zorgt je lichaam er automatisch voor dat je voldoende bloed naar je hersenen krijgt, ook als je ineens opstaat. Je bloedvaten trekken samen en je hartslag past zich aan. Soms werkt deze regeling niet goed. Daardoor zakt je bloeddruk als je opstaat. Dit heet orthostatische hypotensie, oftewel een daling van je bloeddruk door het opstaan. Hierdoor stroomt er even minder bloed naar je hersenen en kun je duizelig worden of flauwvallen. Oorzaken van orthostatische hypotensie kunnen leeftijd, uitdroging, medicijnen, zenuwproblemen of hartziekten zijn. Ouderen hebben hier vaker last van, omdat hun vaten minder soepel reageren. Sommige medicijnen, zoals plaspillen of bloeddrukverlagers, kunnen de kans op een lage bloeddruk vergroten. Ook aandoeningen van het zenuwstelsel, zoals de ziekte van Parkinson of diabetes, kunnen de bloeddrukregeling verstoren. Bij POTS is het vooral de hartslag die te snel stijgt als je gaat staan. Je lichaam probeert zo het bloed naar je hersenen te krijgen. POTS komt vaak voor bij jonge vrouwen, maar de oorzaak is niet altijd duidelijk. Soms spelen een eerdere virusinfectie, verminderde conditie of een stoornis van het zenuwstelsel een rol. Ook hartziekten kunnen bijdragen aan syncope of klachten door POTS. Denk aan ritmestoornissen, problemen met de hartkleppen of hartfalen. Verder kunnen stress, angst, oververmoeidheid, honger en langdurig staan klachten uitlokken. Soms ontstaat flauwvallen door een combinatie van factoren.

De belangrijkste klacht bij orthostatische syncope is plotseling flauwvallen kort na het opstaan. Dit kan gebeuren als je uit bed stapt of snel opstaat uit een stoel. Vaak gaat het vooraf door een licht gevoel in het hoofd, zwart voor de ogen zien, zweten of een gevoel van misselijkheid. Je kunt bleek worden en je hart kan sneller of juist trager gaan kloppen. Soms voel je je slap of krijg je even geen kracht meer in je benen. Bij POTS krijg je vooral klachten als je gaat staan. Je hartslag schiet ineens omhoog, vaak met meer dan 30 slagen per minuut. Je voelt je duizelig, moe, trillerig of zwak. Je kunt het benauwd krijgen, hoofdpijn hebben of last krijgen van hartkloppingen. Flauwvallen komt minder vaak voor bij POTS dan bij orthostatische syncope, maar het kan wel gebeuren. Andere klachten die kunnen optreden zijn wazig zien, tintelingen, concentratieproblemen of een gevoel van onrust. Sommige mensen krijgen vooral klachten bij warm weer, na lang staan of bij stress.

Als je last hebt van syncope door orthostase of POTS, zijn er dingen die je zelf kunt doen en behandelingen die de huisarts of specialist kan inzetten. Zorg ervoor dat je voldoende drinkt, vooral water. Eet gezond en regelmatig, met genoeg zout, tenzij je arts iets anders zegt. Sta rustig op uit bed of een stoel: ga eerst even rechtop zitten voordat je opstaat. Als je je duizelig voelt, ga dan weer zitten of liggen. Probeer langdurig staan te vermijden, zeker in een warme omgeving. Draag eventueel steunkousen om de bloedcirculatie in je benen te ondersteunen. Soms helpt het om je beenspieren aan te spannen als je voelt dat je duizelig wordt. Je kunt bijvoorbeeld je benen over elkaar kruisen en je spieren in je billen en dijen aanspannen. Dit helpt om het bloed sneller terug naar je hart te krijgen. Medicijnen die de bloeddruk verlagen of vocht afdrijven kunnen klachten erger maken. Overleg met je huisarts of je deze medicijnen moet aanpassen. Bij ernstige klachten kan de arts medicijnen voorschrijven die de bloeddruk iets verhogen of de hartslag afremmen. Soms verwijst de huisarts je door naar een cardioloog of een neuroloog voor verder onderzoek. Als uit onderzoek blijkt dat je klachten samenhangen met een hartritmestoornis of een probleem met een hartklep, krijg je een behandeling die daarbij past. Denk aan medicijnen, een pacemaker of een ingreep aan het hart. Bij POTS kan een trainingsprogramma onder begeleiding helpen om je conditie op te bouwen. Regelmatig bewegen is belangrijk, maar bouw het rustig op. Denk hierbij aan wandelen, fietsen of zwemmen, afhankelijk van wat je aankunt.

Ga naar je huisarts als je herhaaldelijk flauwvalt, vooral als dat zonder duidelijke aanleiding gebeurt. Neem ook contact op als je naast duizeligheid of flauwvallen pijn op de borst krijgt, hartkloppingen, kortademigheid of als je weer niet goed bijkomt na een aanval. Als je na een val je hoofd stoot of je je anders voelt dan normaal, is het verstandig om medische hulp te zoeken. Ook als je ouder bent of al een hart- of vaatziekte hebt, is het goed om je klachten te bespreken. Als je klachten hebt die snel erger worden of samengaan met verlammingen, moeite met spreken of ernstige hoofdpijn, bel dan direct de spoedhulp.

Kun je syncope door orthostase voorkomen?

Je kunt het risico op flauwvallen verkleinen door langzaam op te staan, genoeg te drinken en regelmatig te bewegen. Vermijd langdurig staan en extreme hitte. Probeer je beenspieren te gebruiken als je voelt dat je duizelig wordt.

Is POTS een hartziekte?

POTS is geen klassieke hartziekte zoals een hartinfarct of hartklepprobleem. Het is een stoornis in de manier waarop je lichaam de hartslag en bloeddruk regelt als je gaat staan. Het kan wel samenhangen met andere hartproblemen, maar vaak is er geen duidelijke hartafwijking.

Moet ik altijd medische hulp zoeken na flauwvallen?

Niet elke flauwvalaanval is gevaarlijk. Maar als je niet weet waardoor het komt, als het vaker gebeurt of als je bijkomt met verwarring, pijn op de borst of kortademigheid, moet je altijd contact opnemen met je huisarts.

Kan syncope gevaarlijk zijn?

Meestal is syncope op zichzelf niet gevaarlijk, maar het kan wel leiden tot verwondingen door een val. Soms is het een teken van een onderliggend hartprobleem. Daarom is het goed om de oorzaak te laten onderzoeken, zeker als je meerdere aanvallen hebt gehad.

Syncope door orthostase en POTS zijn aandoeningen waarbij je lichaam moeite heeft om voldoende bloed naar je hersenen te pompen als je opstaat. Dit kan leiden tot duizeligheid of flauwvallen. Vaak spelen factoren als leeftijd, medicijngebruik, uitdroging of een ontregelde zenuw- of hartfunctie een rol. Gelukkig zijn er veel manieren om klachten te verminderen. Het is belangrijk om je klachten serieus te nemen, vooral als je al een hart- of vaatziekte hebt of als je klachten snel erger worden. Overleg bij twijfel altijd met je huisarts.