Hart- en vaatziekten en overgewicht: wat jij moet weten

Hart- en vaatziekten zijn ziekten van het hart en de bloedvaten. Voorbeelden zijn een hartaanval, beroerte of vernauwde slagaders. Overgewicht betekent dat je meer weegt dan gezond is voor je lengte. Dit wordt vaak gemeten met de body mass index (BMI). Een BMI boven de 25 wordt als overgewicht gezien. Bij een BMI van 30 of hoger spreken we van obesitas (ernstig overgewicht). Veel mensen weten niet dat overgewicht één van de belangrijkste oorzaken is van hart- en vaatziekten. Te veel lichaamsvet zorgt voor veranderingen in je lichaam die het hart en de bloedvaten zwaar belasten. Zo kun je een hoge bloeddruk krijgen, je cholesterol kan stijgen en je lichaam kan minder goed omgaan met suiker. Al deze veranderingen verhogen de kans op hart- en vaatziekten. De combinatie van overgewicht en hart- en vaatziekten komt steeds vaker voor in Nederland. Steeds meer mensen hebben te maken met overgewicht of obesitas. Dit betekent dat de kans op hartproblemen voor veel mensen groter wordt. Het goede nieuws is dat je zelf veel kunt doen om het risico te verkleinen.

Overgewicht ontstaat meestal door een combinatie van te veel eten, te weinig bewegen en soms door erfelijke aanleg. Ook kunnen hormonen of bepaalde medicijnen een rol spelen. Maar het grootste probleem is vaak een ongezonde leefstijl. Denk hierbij aan veel eten met veel vet en suiker, weinig groente en fruit, en weinig lichaamsbeweging. Als je overgewicht hebt, gebeurt er veel in je lichaam. Je vetcellen maken stoffen aan die ontstekingen kunnen veroorzaken. Hierdoor raken je bloedvaten sneller beschadigd. Het hart moet harder werken om bloed rond te pompen. Daarnaast stijgt vaak je bloeddruk. Ook kun je last krijgen van een verstoorde suikerhuishouding, waardoor je kans op diabetes type 2 groter wordt. Diabetes type 2 is een ziekte waarbij je lichaam minder goed reageert op insuline, het hormoon dat je bloedsuiker regelt. Ook het cholesterolgehalte in je bloed verandert vaak bij overgewicht. Je “slechte” cholesterol (LDL) gaat omhoog, terwijl je “goede” cholesterol (HDL) omlaag gaat. Dit zorgt ervoor dat vet zich kan ophopen in je bloedvaten. Hierdoor worden de bloedvaten nauwer en stijgt de kans op een hartaanval of beroerte. Het risico wordt nog groter als je rookt, weinig beweegt, veel alcohol drinkt of een hoge bloeddruk hebt. Erfelijkheid speelt ook een rol. Als hart- en vaatziekten in je familie voorkomen, is het extra belangrijk om op je gewicht te letten en gezond te leven.

Veel mensen merken in het begin weinig van overgewicht. Je kunt je jarenlang goed voelen, terwijl je lichaam ondertussen schade oploopt. Toch zijn er signalen waar je op kunt letten. Als je gewicht langzaam stijgt, merk je misschien dat je sneller moe bent of buiten adem raakt bij inspanning. Soms krijg je last van pijn in je knieën, heupen of rug. Ook kun je meer gaan zweten of last krijgen van een hoge bloeddruk. Symptomen van hart- en vaatziekten ontstaan meestal pas als er al langere tijd sprake is van overgewicht. Je kunt dan pijn of druk op de borst voelen, vooral bij inspanning. Andere signalen zijn benauwdheid, hartkloppingen of een onregelmatige hartslag. Soms krijg je last van dikke enkels of voeten. Bij een beroerte kun je plotseling minder goed praten, een scheve mond krijgen of een arm niet meer goed bewegen. Diabetes type 2, dat vaak samen voorkomt met overgewicht, merk je soms aan veel dorst, vaak plassen of wazig zien. Soms voel je je duizelig of heb je wondjes die slecht genezen. Al deze signalen zijn een reden om naar de huisarts te gaan.

Het belangrijkste wat je kunt doen om hart- en vaatziekten door overgewicht te voorkomen, is afvallen en gezonder leven. Je hoeft niet meteen veel gewicht te verliezen. Zelfs een paar kilo minder kan al veel verschil maken voor je hart en bloedvaten. Begin met kleine veranderingen in je leefstijl. Probeer gezonder te eten volgens de Schijf van Vijf. Eet meer groente en fruit, kies voor volkoren producten, minder rood vlees en niet te veel suiker of vet. Drink liever water, thee of koffie zonder suiker in plaats van frisdrank of vruchtensap. Beweging is minstens zo belangrijk. Probeer elke dag minstens een half uur matig intensief te bewegen. Denk aan wandelen, fietsen of zwemmen. Als je weinig beweegt, begin dan rustig aan en bouw het langzaam op. Ook huishoudelijke klusjes of in de tuin werken tellen mee. Stoppen met roken is heel belangrijk. Roken verhoogt de kans op hart- en vaatziekten sterk, zeker bij overgewicht. Hetzelfde geldt voor minder alcohol drinken. Meer dan één glas alcohol per dag verhoogt het risico. Soms is afvallen moeilijk op eigen kracht. Je huisarts kan je hierbij helpen. Samen kun je kijken wat voor jou werkt. Soms is begeleiding door een diëtist of leefstijlcoach nodig. Bij ernstig overgewicht, of als je al hart- en vaatziekten hebt, zijn soms medicijnen nodig om het cholesterol of de bloeddruk te verlagen. Ook kun je medicijnen nodig hebben tegen diabetes. Er zijn geen voedingssupplementen die bewezen helpen om het risico op hart- en vaatziekten te verlagen. Gebruik dus geen rode gist rijst of visoliepillen om cholesterol te verlagen, tenzij je arts dit nadrukkelijk adviseert. Gezonde voeding en beweging zijn altijd belangrijker.

Het is verstandig om naar de huisarts te gaan als je merkt dat je gewicht toeneemt en je het niet lukt om af te vallen. Ook als je klachten krijgt zoals pijn op de borst, benauwdheid, hartkloppingen, dikke enkels of plotselinge uitval van een arm of been, moet je direct contact opnemen. Als je in je familie hart- en vaatziekten hebt of als je diabetes hebt, is het extra belangrijk om je risico in de gaten te houden. De huisarts kan je bloeddruk meten, een bloedonderzoek doen naar cholesterol en suiker, en samen met jou een plan maken om gezonder te leven. Bij twijfel kun je altijd overleggen.

Kun je hart- en vaatziekten helemaal voorkomen als je afvalt?

Afvallen verlaagt de kans op hart- en vaatziekten flink, maar het neemt het risico niet helemaal weg. Andere factoren, zoals erfelijkheid en leeftijd, spelen ook een rol. Toch is gewichtsverlies één van de belangrijkste dingen die je zelf kunt doen voor een gezond hart.

Moet je streng diëten om af te vallen?

Het is niet nodig om streng te diëten. Het gaat vooral om blijvende veranderingen in je eet- en beweegpatroon. Crashdiëten werken meestal niet op de lange termijn. Gezond eten en meer bewegen zijn beter vol te houden en gezonder voor je hart en bloedvaten.

Wat als het niet lukt om af te vallen?

Afvallen kan moeilijk zijn, vooral als je al langer overgewicht hebt. Vraag hulp aan je huisarts, een diëtist of een leefstijlcoach. Soms zijn medicijnen of andere behandelingen nodig. Het is belangrijk om niet op te geven en kleine stappen te blijven zetten.

Waarom zijn voedingssupplementen zoals rode gist rijst of visolie niet aan te raden?

Uit onderzoek blijkt dat deze supplementen het risico op hart- en vaatziekten niet aantoonbaar verlagen. Ze kunnen zelfs bijwerkingen geven. Gezonde voeding en genoeg bewegen zijn altijd de basis. Gebruik supplementen alleen als je arts dat adviseert.

Leven met overgewicht is niet altijd makkelijk. Het kan onzekerheid geven en soms schaamte. Je bent niet de enige; veel mensen in Nederland worstelen met hun gewicht. Het is belangrijk om te weten dat kleine veranderingen al kunnen helpen. Betrek je partner, gezin of vrienden bij je plannen om gezonder te leven. Samen bewegen of gezonder eten is vaak makkelijker dan alleen. Als je risico op hart- en vaatziekten verhoogd is, is het goed om je te laten begeleiden. De huisarts kan helpen om doelen te stellen die bij jou passen. Soms kan een groepstraining of een cursus over gezond leven steun geven. Ook online zijn veel tips en ervaringen te vinden van mensen die met hetzelfde worstelen.

Overgewicht is een belangrijke oorzaak van hart- en vaatziekten. Het zorgt ervoor dat je bloeddruk stijgt, je cholesterol verslechtert en je meer kans hebt op diabetes. Hierdoor raken je hart en bloedvaten sneller beschadigd. Je merkt vaak pas laat iets van deze schade. Gelukkig kun je zelf veel doen om het risico te verkleinen. Gezond eten, meer bewegen, stoppen met roken en minder alcohol drinken zijn de belangrijkste stappen. Hulp vragen aan je huisarts is altijd een goed idee als het niet lukt om af te vallen of als je klachten hebt. Supplementen zijn niet nodig; de basis blijft een gezonde leefstijl. Kleine stappen maken al een groot verschil voor je hart en je gezondheid.