Zelftest of labtest: wat is het verschil en wat kies je?

Een zelftest is een test die je thuis doet én thuis zelf afleest, zoals een zwangerschapstest of een corona-zelftest. Bij een labtest neem je thuis ook zelf een monster af, maar je stuurt het op naar een laboratorium. Daar wordt je bloed, urine of uitstrijkje geanalyseerd op professionele apparatuur. Dat verschil is groter dan het lijkt. Het bepaalt hoe betrouwbaar de uitslag is en voor welke vragen de test geschikt is. Hieronder lees je waar het verschil precies zit en welke vorm bij welk doel past.

Kort overzicht

• Een zelftest (sneltest) neem je thuis af én lees je thuis af. De uitslag heb je binnen minuten.
• Een labtest met thuisafname neem je thuis af, maar de analyse gebeurt in een medisch laboratorium. De uitslag volgt na enkele dagen.
• Een laboratorium meet nauwkeuriger: je krijgt exacte waarden in plaats van alleen een streepje.
• Voor bloedwaarden en soa's is de labroute de betrouwbare keuze. Soa-sneltesten voor thuis worden afgeraden, met de hiv-zelftest uit de apotheek als enige uitzondering.
• Heb je klachten? Dan ga je eerst naar de huisarts of GGD, niet eerst testen.

Twee testen die allebei "thuistest" heten

De woorden zelftest en thuistest worden door elkaar gebruikt. Toch gaat het om twee echt verschillende dingen:

Beide vormen hebben een plek. De vraag is niet welke beter is, maar welke past bij wat je wilt weten.

Waarom een laboratorium nauwkeuriger meet

Een sneltest werkt met een teststrip die op één stof reageert. Dat geeft een grof ja-of-nee-antwoord. Zo'n strip is minder gevoelig dan laboratoriumapparatuur. En bij het aflezen thuis kan het misgaan: een vaag streepje, te vroeg of te laat gekeken, slecht licht.

Een laboratorium meet met gekalibreerde apparatuur en draait continu kwaliteitscontroles mee. Medische laboratoria kunnen daarvoor geaccrediteerd zijn volgens de norm ISO 15189, met onafhankelijk toezicht door de Raad voor Accreditatie. Je krijgt geen streepje maar een getal, met referentiewaarden erbij. Hoe dat er in de praktijk uitziet, lees je in van monster tot uitslag.

Welke vorm past bij welk doel?

Een snelle ja-of-nee-vraag. Ben ik zwanger? Heb ik corona? Daarvoor zijn zelftesten gemaakt en daar zijn ze goed in, als je de gebruiksaanwijzing volgt en op het juiste moment test.

Bloedwaarden. Cholesterol, schildklierwaarden, vitamines, ijzer: hier wil je exacte getallen, geen streepje. Dat kan alleen via een laboratorium. Thuis gebeurt dat meestal met een vingerprik-bloedtest die je opstuurt.

Soa's. Soa-sneltesten die je thuis afleest, zijn niet betrouwbaar. Die kun je beter niet kopen. De enige uitzondering is de hiv-zelftest die bij apotheken wordt verkocht. Wil je thuis op soa's testen, kies dan een test die naar het laboratorium gaat, en houd rekening met het testvenster. Meer daarover lees je in soa-test kiezen.

Twijfel je wat een uitslag waard is? Lees dan eerst hoe betrouwbaar een thuistest is. Kort gezegd: de labanalyse is zelden het probleem, de afname en de timing zijn dat soms wel.

Wanneer naar de huisarts?

Testen op eigen initiatief is er voor als je iets wilt weten zonder klachten. Heb je wél klachten, dan is de volgorde andersom:

• Bij klachten ga je eerst naar de huisarts. Die kiest gericht welk onderzoek zinvol is.
• Bij een afwijkende of onduidelijke uitslag bespreek je die met de huisarts.
• Voor soa-vragen kun je bij verhoogd risico vaak gratis en anoniem bij de GGD terecht.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een zelftest en een thuistest?

De woorden worden door elkaar gebruikt. Meestal bedoelt men met een zelftest een sneltest die je thuis zelf afleest, en met een thuistest een test die je thuis afneemt en opstuurt naar een laboratorium. Vraag bij twijfel altijd na waar de analyse gebeurt: thuis op een strip, of in een lab.

Is een zelftest betrouwbaar?

Dat hangt van het doel af. Voor een zwangerschapstest of corona-zelftest is een sneltest een goed hulpmiddel. Voor bloedwaarden en soa's is een sneltest thuis geen betrouwbare keuze. Daar wil je een laboratoriumanalyse.

Hoe weet ik of mijn thuistest door een echt laboratorium wordt geanalyseerd?

Kijk of de aanbieder vermeldt welk laboratorium de analyse doet en of dat lab geaccrediteerd is volgens ISO 15189. De Raad voor Accreditatie heeft een openbaar register waarin je geaccrediteerde laboratoria kunt opzoeken.

Kan ik met een zelftest een soa uitsluiten?

Nee. Soa-sneltesten voor thuisgebruik zijn te onbetrouwbaar om iets uit te sluiten. Gebruik een test die naar het laboratorium gaat, of ga naar GGD of huisarts. Test bovendien niet te vroeg: direct na een risicocontact is een besmetting nog niet aantoonbaar.