Herpes genitalis: symptomen, testen en wat je kunt doen

Herpes genitalis is een soa die pijnlijke blaasjes en wondjes geeft op of rond de vagina, penis of anus. Het wordt veroorzaakt door het herpes-simplex-virus, hetzelfde virus dat de koortslip veroorzaakt. Het virus blijft na een besmetting in je lichaam en de blaasjes kunnen terugkomen, maar latere uitbraken zijn meestal minder erg dan de eerste. De meeste mensen die het virus dragen, merken er bovendien niets van.

Hieronder lees je hoe je herpes genitalis herkent, wanneer testen zin heeft en wat je tegen de klachten kunt doen.

Kort overzicht

• Veroorzaakt door het herpes-simplex-virus (HSV-1 of HSV-2); ook via orale seks overdraagbaar.
• De eerste uitbraak is vaak het heftigst: blaasjes, koorts en spierpijn, zo'n 3 weken lang.
• Het virus blijft in je lichaam; uitbraken kunnen terugkomen, maar zijn dan meestal milder en korter.
• Besmetting kan óók als er geen blaasjes zichtbaar zijn; een condoom verkleint de kans.
• Testen heeft vooral zin bij klachten; een bloedtest zegt meestal weinig.

Wat is herpes genitalis?

Herpes genitalis wordt veroorzaakt door het herpes-simplex-virus. Daarvan bestaan twee typen (HSV-1 en HSV-2); type 1 is ook de veroorzaker van de koortslip. Het virus zit in de blaasjes, ook in die van een koortslip. Daardoor kun je door pijpen, beffen, rimmen of zoenen herpes aan je penis, vagina, anus of lippen krijgen.

Het virus komt veel voor en de meeste mensen merken er niets van, herpes hebben zegt dus niets over met wie of hoe vaak je seks hebt.

Symptomen: van eerste uitbraak tot terugkerende blaasjes

De eerste keer

De eerste uitbraak is meestal de heftigste. Klachten die kunnen optreden:

• pijnlijke blaasjes en wondjes op of rond de vagina, penis of anus;
• koorts en spierpijn, je ziek voelen;
• pijn bij het plassen.

De eerste uitbraak duurt ongeveer 3 weken.

Terugkerende uitbraken

Het virus blijft in je lichaam, je merkt daar meestal niets van. De blaasjes kunnen terugkomen, vooral als je afweer minder goed is, bijvoorbeeld door ziekte of vermoeidheid. Terugkerende uitbraken zijn meestal minder erg dan de eerste keer en duren korter, ongeveer 2 weken. Veel mensen voelen een uitbraak aankomen door jeuk of tintelingen op de plek waar de blaasjes komen.

Hoe besmettelijk is herpes?

Herpes is het meest besmettelijk als er blaasjes of wondjes zijn, heb dan geen seks. Maar het virus kan ook overgedragen worden als er níets te zien is. Heb je geen klachten, dan kun je gewoon seks hebben; gebruik wel altijd een condoom. Die verkleint de kans op besmetting, maar neemt die niet helemaal weg: het virus kan ook via de huid eromheen overgaan.

Vertel het een nieuwe partner eerlijk. Dat gesprek is even ongemakkelijk, maar heel veel mensen dragen dit virus zonder het te weten.

Testen op herpes: meestal alleen bij klachten

Een arts herkent herpes vaak al aan de blaasjes. Bij twijfel neemt de huisarts met een wattenstaafje wat vocht uit een blaasje af voor onderzoek in het laboratorium. Zo'n test heeft dus vooral zin op het moment dat je blaasjes of wondjes hebt.

Een bloedtest op antistoffen tegen het herpesvirus wordt alleen in bijzondere situaties gebruikt, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap. Voor de meeste mensen zegt zo'n bloedtest weinig: hij vertelt niet wáár de besmetting zit of wanneer je die hebt opgelopen, veel mensen hebben immers antistoffen door een koortslip.

Goed om te weten: een standaard soa-test kijkt meestal niet naar herpes. Twijfel je welke test bij jouw klachten of situatie past, lees dan welke soa-test je kunt kiezen. Branderig plassen zónder blaasjes past bijvoorbeeld eerder bij chlamydia, en jeuk met witte afscheiding eerder bij een vaginale schimmelinfectie.

Behandeling: het virus remmen en klachten verzachten

Herpes is niet te genezen, maar er is wel wat aan te doen:

• Virusremmers. De huisarts kan een korte kuur antivirale tabletten voorschrijven. Die werken het best als je er snel bij bent.
• Klachten verzachten. Pijnstillers zoals paracetamol helpen tegen de pijn. Ook zinkzalf of een verdovende zalf (lidocaïne) kan verlichten. Doet plassen pijn, dan helpt het om te plassen onder een lauwe douche.
• Onderhoudsbehandeling. Komen de uitbraken vaak terug, meerdere keren per jaar, dan kan de huisarts dagelijkse virusremmers voorschrijven om uitbraken te onderdrukken.

Herpes en zwangerschap

Ben je zwanger en heb je herpes genitalis, of krijg je voor het eerst blaasjes? Meld dit altijd bij je verloskundige of gynaecoloog. Vooral een éérste besmetting laat in de zwangerschap vraagt om extra maatregelen, soms een keizersnede, om te voorkomen dat de baby tijdens de bevalling besmet raakt. Had je al langer herpes, dan kun je meestal gewoon bevallen.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als:

• je voor het eerst blaasjes of wondjes op of rond je vagina, penis of anus hebt, zeker als je ook koorts hebt of je ziek voelt;
• plassen zó veel pijn doet dat het bijna niet meer lukt;
• je zwanger bent en (ooit) herpes hebt gehad, of je partner herpes heeft;
• de uitbraken vaak terugkomen;
• je een verminderde afweer hebt, bijvoorbeeld door medicijnen of ziekte;
• je twijfelt of het wel herpes is.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Er zijn thuistesten die het herpesvirus kunnen aantonen in materiaal dat je zelf afneemt en naar een laboratorium stuurt. Zo'n test heeft alleen zin als je op dat moment blaasjes of wondjes hebt, zonder klachten valt er weinig te testen.

Heb je voor het eerst blaasjes, dan is de huisarts de logischere route: die kan de diagnose vaak direct stellen én meteen virusremmers voorschrijven, die het best werken als je er vroeg bij bent. Een thuistest kan uitkomst bieden als je bij een terugkerende klacht discreet zekerheid wilt.

Veelgestelde vragen

Gaat herpes genitalis ooit helemaal weg?

Nee, het virus blijft in je lichaam. Maar dat betekent niet dat je er altijd last van houdt: uitbraken worden meestal milder en korter dan de eerste keer, en veel mensen hebben zelden of nooit klachten.

Is herpes besmettelijk zonder blaasjes?

Ja, dat kan. De kans op besmetting is het grootst als er blaasjes of wondjes zijn, maar het virus kan ook zonder zichtbare klachten worden doorgegeven. Een condoom verkleint de kans op overdracht.

Heeft een bloedtest op herpes zin?

Meestal niet. Een bloedtest op antistoffen vertelt niet waar de besmetting zit of wanneer je die opliep, en veel mensen hebben antistoffen door een koortslip. Artsen gebruiken de bloedtest alleen in bijzondere situaties, zoals tijdens de zwangerschap.

Kan ik gewoon seks hebben als ik herpes heb?

Ja. Heb geen seks zolang je blaasjes of andere klachten hebt; daarbuiten kan het gewoon, met condoom. Wees eerlijk tegen je partner, herpes komt heel veel voor en is geen reden voor schaamte.

Is herpes gevaarlijk als ik zwanger ben?

Meld herpes altijd bij je verloskundige of gynaecoloog. Vooral een eerste besmetting laat in de zwangerschap vraagt om extra maatregelen om te voorkomen dat de baby besmet raakt. Had je al langer herpes, dan kun je meestal gewoon bevallen.