Meningokokken vaccinatie: wanneer nodig op reis en wat kost het?

De meningokokken ACWY vaccinatie beschermt tegen vier typen van een bacterie die hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging kan veroorzaken. In Nederland krijgen kinderen deze prik gratis via het Rijksvaccinatieprogramma, op de leeftijd van veertien maanden en veertien jaar. Daarnaast is er een reisindicatie: voor pelgrims naar Mekka is de vaccinatie verplicht, en voor reizigers naar de meningitisgordel in Afrika wordt hij vaak geadviseerd. Eén injectie is voldoende.

Wat is meningokokkenziekte?

Meningokokken zijn bacteriën die een ontsteking van de hersenvliezen, meningitis, en bloedvergiftiging kunnen veroorzaken. De typen A, B, C, W en Y zijn de bekendste.

De ziekte ontwikkelt zich meestal binnen enkele dagen na besmetting. Het begint vaak met koorts, spierpijn, braken en hoofdpijn, gevolgd door pijn en stijfheid bij het naar voren buigen van het hoofd. Daaraan dankt de ziekte de oude naam nekkramp. De ziekte kan ernstig verlopen en dodelijk zijn, en gaat soms razendsnel. Bij verdenking is snelle medische hulp essentieel. Veel mensen dragen meningokokken bij zich in neus en keel zonder er ziek van te worden.

Hoe krijg je het?

Via kleine druppeltjes uit neus en keel, bijvoorbeeld als iemand praat, hoest of niest, of bij direct contact zoals zoenen. Het risico neemt toe waar veel mensen dicht op elkaar zitten, zoals in slaapzalen of op massale evenementen.

De ziekte komt wereldwijd voor, maar epidemische uitbraken zien we vooral in Afrika bezuiden de Sahara, in het droge seizoen. Daar ging het van oudsher om type A, en de laatste jaren steeds vaker om type W135. Naast vaccinatie helpt gewone hygiëne: hoest en nies in een papieren zakdoekje en was daarna je handen.

Wie heeft dit nodig?

Er zijn drie groepen, en het helpt om ze uit elkaar te houden.

Kinderen en tieners in Nederland. Sinds 1 mei 2018 zit de meningokokken ACWY vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma. Zij krijgen één dosis op veertien maanden en één dosis op veertien jaar. Dit heeft niets met reizen te maken en is gratis.

Pelgrims naar Mekka. De regering van Saoedi-Arabië stelt de meningokokkenvaccinatie verplicht voor alle reizigers van één jaar en ouder die naar Mekka gaan voor de Hadj of de Umrah. Dat is geen advies maar een toelatingseis. In het verleden zijn bezoekers van de Hadj en de Umrah ziek geworden door deze bacterie en zijn er mensen aan overleden.

Reizigers naar risicogebieden. Voor reizigers naar landen waar deze typen veel voorkomen, met name de meningitisgordel in Afrika, wordt vaccinatie geadviseerd. Dat geldt vooral als je in het droge seizoen reist, langdurig verblijft of nauw contact hebt met de lokale bevolking. Daarnaast wordt vaccinatie geadviseerd aan huisgenoten van iemand die ziek is geworden door meningokokken van type A, C, W of Y.

Wat is het verschil met type B?

De ACWY-vaccinatie beschermt tegen vier typen: A, C, W en Y. Tegen type B bestaat een apart vaccin, dat in Nederland niet in het Rijksvaccinatieprogramma zit. Voor reizen is type B zelden de aanleiding; de reisindicaties draaien om de ACWY-typen.

Krijg je te horen dat je "de meningokokkenprik" al hebt gehad, check dan welke het was en wanneer. Wie in Nederland is opgegroeid en de prik op veertienjarige leeftijd kreeg, heeft de ACWY-vaccinatie gehad. Wie ouder is, heeft mogelijk alleen de oudere vaccinatie tegen type C gekregen, en die dekt de typen A, W en Y niet.

Hoe lang werkt het en hoe lang van tevoren?

Voor volwassenen en kinderen vanaf één jaar volstaat één injectie. De bescherming komt in ongeveer tien tot veertien dagen op gang, dus vaccineren op de dag voor vertrek heeft weinig zin.

Voor pelgrims naar Mekka is het vaccinatiebewijs vijf jaar geldig. Ga je vaker, dan heb je binnen die vijf jaar geen nieuwe prik nodig, maar daarna wel. Laat je adviseur beoordelen of jouw eerdere prik nog meetelt.

Maak vier tot zes weken voor vertrek een afspraak. Bij een reis naar Mekka is eerder verstandig, omdat je ook andere vaccinaties nodig kunt hebben en het vaccinatiebewijs op orde moet zijn voor je visumaanvraag.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Voor kinderen en jongeren is de vaccinatie gratis via het Rijksvaccinatieprogramma. Voor reizigers is het een reisvaccinatie, en die zit niet in de basisverzekering. Dat geldt ook voor het reizigersconsult.

Veel aanvullende verzekeringen vergoeden reisvaccinaties wel, geheel of gedeeltelijk, vaak tot een maximumbedrag per jaar en soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder. Lees je polis na voordat je een afspraak maakt, en vraag of de kosten van het consult apart worden gerekend.

Bijwerkingen

De meest voorkomende klachten zijn een pijnlijke, rode of gezwollen plek op de injectieplaats. Daarnaast komen hoofdpijn, moeheid, spierpijn, een verminderde eetlust en soms lichte koorts voor. Bij jonge kinderen worden vaker prikkelbaarheid en slaperigheid gezien. Deze klachten zijn meestal mild en verdwijnen binnen één tot twee dagen vanzelf. Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam. Ben je zwanger of heb je een verminderde afweer, bespreek dat dan vooraf.

Veelgestelde vragen

Is de meningokokkenvaccinatie verplicht voor Mekka?

Ja. Saoedi-Arabië stelt de vaccinatie verplicht voor alle reizigers van één jaar en ouder die voor de Hadj of de Umrah naar Mekka gaan. Zonder geldig bewijs kun je problemen krijgen bij je visum of bij aankomst.

Hoe zit het met het gele boekje?

Je vaccinatie wordt bijgeschreven in het gele vaccinatieboekje, het internationale bewijs van inenting. Voor Mekka is dat boekje je bewijs dat je gevaccineerd bent, en dat bewijs is vijf jaar geldig. Neem het altijd mee op reis en bewaar het bij je paspoort.

Mijn kind heeft de prik op veertien maanden gehad, is dat genoeg voor een reis?

Dat hangt af van de leeftijd en de bestemming. De prik telt mee, maar of hij bij vertrek nog voldoende recent is voor een land met een verplichting of een verhoogd risico, moet je laten beoordelen. Neem het gele boekje of het vaccinatieoverzicht mee naar de afspraak.

Ik ben lang geleden gevaccineerd tegen meningokokken C, ben ik beschermd?

Niet tegen de typen A, W en Y. Dat oudere vaccin dekte alleen type C. Voor een reis naar een risicogebied of naar Mekka heb je de ACWY-vaccinatie nodig.

Hoe ver van tevoren moet ik vaccineren?

Reken op vier tot zes weken voor vertrek. De bescherming heeft ongeveer twee weken nodig om op te bouwen, en zo blijft er ruimte over voor andere vaccinaties en voor de papieren.

Disclaimer

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Of de meningokokken ACWY vaccinatie voor jou nodig of verplicht is, hangt af van je bestemming, het seizoen, het doel van je reis, je leeftijd en je eerdere vaccinaties. Laat je adviseren door een arts of een erkend reizigersadviesbureau, en zoek bij koorts met hoofdpijn en een stijve nek altijd direct medische hulp.