Japanse encefalitis vaccinatie: voor wie nodig en wat kost het?

Japanse encefalitis is een muggenziekte die in grote delen van Zuid- en Oost-Azië voorkomt, vooral op het platteland. Bij reizigers komt de ziekte heel weinig voor, en voor de meeste vakanties is de vaccinatie dan ook niet nodig. Ze wordt geadviseerd als je langer of herhaald op het platteland verblijft, in gebieden met rijstvelden en varkenshouderij. De basisserie bestaat uit twee injecties, bij voorkeur op dag 0 en dag 28.

Wat is Japanse encefalitis?

Japanse encefalitis wordt veroorzaakt door een virus. Meestal lijkt de ziekte op een griepje, met hoofdpijn, koorts en buikklachten. De incubatietijd is vijf tot vijftien dagen. Heel soms verloopt de ziekte ernstiger en ontstaat een ontsteking van de hersenen, een encefalitis. Zo'n encefalitis kan dodelijk zijn of restverschijnselen geven, zoals verlamming.

Die combinatie maakt de afweging lastig: de kans dat je het krijgt is heel klein, maar als je pech hebt zijn de gevolgen groot en is er geen behandeling die het virus zelf aanpakt. Let op: Japanse encefalitis is een andere ziekte dan tekenencefalitis of FSME. Die laatste komt via teken in Europa voor, Japanse encefalitis via muggen in Azië. Het zijn verschillende virussen met verschillende vaccins.

Hoe krijg je het?

Door de beet van een besmette mug. Het gaat om de Culexmug, die broedt in rijstvelden en vooral 's avonds en 's nachts actief is. Varkens en watervogels vormen het reservoir van het virus, en daarom is het risico het grootst op het platteland waar veel varkens worden gehouden. Van mens op mens wordt de ziekte niet overgedragen.

De basis van de bescherming is dus muggenwering in de avond en de nacht. Bedek je huid met lange mouwen, lange broekspijpen, sokken en dichte schoenen, gebruik op onbedekte huid een middel dat DEET bevat, en slaap in een muggenvrije kamer of onder een goed sluitende klamboe.

Wie heeft dit nodig?

Voor een gemiddelde vakantie naar Azië is de vaccinatie meestal niet nodig. Het risico voor reizigers en expats is over het algemeen heel klein. In bepaalde omstandigheden is dat risico wél verhoogd, en dan wordt vaccinatie aanbevolen.

Denk aan een langer verblijf op het platteland, aan werk of vrijwilligerswerk in de landbouw, aan wonen in de buurt van rijstvelden of varkenshouderijen, of aan reizen tijdens en na het regenseizoen. Ook wie herhaaldelijk korte reizen naar zulke gebieden maakt, kan in aanmerking komen. Een stedentrip naar Tokio of Bangkok en een strandvakantie in een resort vallen daar normaal gesproken niet onder.

Omdat het zo van de details afhangt, maakt het gesprek met een reizigersadviseur hier het verschil. Neem je route, je verblijfsvorm, de duur en het seizoen mee naar de afspraak.

In welke gebieden komt het voor?

De ziekte komt voor in grote delen van Zuid- en Oost-Azië, en in beperkte mate in delen van Oceanië. Het gaat vooral om plattelandsgebieden waar veel varkens worden gehouden en waar rijstvelden liggen.

Binnen één land kan het risico sterk verschillen: een grote stad geeft een ander beeld dan een landelijk gebied honderd kilometer verderop. Ook het seizoen telt, want in gebieden met een uitgesproken regenseizoen loopt de muggenactiviteit dan flink op. Kijk daarom altijd het actuele advies per land na en bespreek je precieze route.

Hoe lang werkt het en hoe lang van tevoren?

Voor een volledige basisserie heb je twee injecties nodig, bij voorkeur op dag 0 en dag 28. Dat geeft ongeveer twee jaar bescherming. Het vaccin kan ook aan kinderen worden gegeven.

Heb je minder dan een maand tot vertrek, dan bestaat voor volwassenen een versneld schema waarbij de twee prikken korter na elkaar worden gegeven. Bespreek dat tijdig, want het is niet voor alle leeftijden geschikt.

Ga je langer of vaker naar risicogebieden, dan komt daar een herhaalprik bij. Die wordt in het tweede jaar na de basisserie gegeven, dus twaalf tot vierentwintig maanden erna, voorafgaand aan een nieuwe blootstelling. Na die herhaalprik loopt de bescherming veel langer door; gegevens wijzen erop dat een volgende herhaalprik pas na ongeveer tien jaar nodig is.

Plan de eerste afspraak dus minimaal vijf tot zes weken voor vertrek, zodat het schema van dag 0 en dag 28 nog past.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Japanse encefalitis is een van de duurdere reisvaccinaties, en je hebt er twee prikken van nodig. Daar komt het reizigersconsult bij. Prijzen verschillen per aanbieder, dus vraag vooraf een tarievenlijst op.

Reisvaccinaties zitten niet in de basisverzekering. In veel aanvullende pakketten worden ze wel geheel of gedeeltelijk vergoed, meestal tot een maximumbedrag per jaar en soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder. Juist bij een dure vaccinatie is dat maximum snel bereikt, dus lees je polis goed na.

Bijwerkingen

De meest voorkomende klachten zijn een pijnlijke, rode of gezwollen plek op de injectieplaats, hoofdpijn, spierpijn en moeheid. Soms komen misselijkheid en lichte koorts voor. Deze klachten zijn meestal mild en verdwijnen binnen een paar dagen. Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam. Ben je zwanger, geef je borstvoeding of heb je een verminderde afweer, bespreek dat dan vooraf met je arts en lees altijd de bijsluiter.

Veelgestelde vragen

Heb ik deze prik nodig voor een vakantie in Thailand of op Bali?

Meestal niet. Voor een gewone toeristische reis van twee of drie weken langs steden en stranden wordt de vaccinatie doorgaans niet geadviseerd. Ga je maanden op het platteland verblijven, werken in de landbouw of langdurig backpacken buiten de gebaande paden, dan verandert dat oordeel.

Is Japanse encefalitis hetzelfde als tekenencefalitis?

Nee. Japanse encefalitis komt via muggen in Azië voor, tekenencefalitis via teken in Europa en Azië. Het zijn verschillende virussen met verschillende vaccins. De ene prik beschermt niet tegen de andere ziekte.

Hoe ver van tevoren moet ik beginnen?

Minimaal vijf tot zes weken voor vertrek, want tussen de twee prikken zit vier weken. Plan liever zes tot acht weken van tevoren, zeker als je ook andere vaccinaties nodig hebt.

Moet deze vaccinatie in het gele boekje?

Verplicht is dat nergens. Wel is het verstandig hem te laten bijschrijven in je gele vaccinatieboekje, zodat bij een volgende reis duidelijk is wanneer je basisserie was en wanneer een herhaalprik aan de orde is.

Beschermt muggenwering niet gewoon voldoende?

Meestal wel. De vaccinatie is bedoeld voor situaties waarin je die blootstelling niet goed kunt beperken, bijvoorbeeld omdat je maandenlang buiten slaapt of werkt in een gebied met veel besmette muggen.

Disclaimer

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Of vaccinatie tegen Japanse encefalitis voor jou zinvol is, hangt af van je route, de duur van je verblijf, het seizoen, je activiteiten en je gezondheid. Laat je adviseren door een arts of een erkend reizigersadviesbureau, en raadpleeg bij koorts of neurologische klachten tijdens of na je reis tijdig een arts.