Gele koorts vaccinatie: verplicht certificaat, gele boekje en geldigheid

Gele koorts is de enige vaccinatie waarvoor landen bij binnenkomst een officieel bewijs mogen eisen. Je krijgt één prik, die vanaf de tiende dag erna formeel geldig is, en het certificaat is sinds 2016 levenslang geldig. Dat certificaat heet officieel het International Certificate of Vaccination or Prophylaxis, in de volksmond het gele boekje. In Nederland mag de prik alleen worden gezet op een erkende gelekoortsvaccinatieplaats.

Wat is gele koorts eigenlijk?

Gele koorts is een virusziekte die voorkomt in delen van tropisch Afrika en in het noorden van Zuid-Amerika. De naam verwijst naar de geelzucht die kan ontstaan doordat de lever wordt aangetast. Veel mensen die besmet raken, krijgen milde of geen klachten. Anderen krijgen na enkele dagen koorts, hoofdpijn, spierpijn en misselijkheid. Bij een deel volgt na een korte periode van opknappen een ernstiger fase, met leverproblemen, geelzucht en bloedingen. Er bestaat geen medicijn tegen het virus zelf: behandeling richt zich op het ondersteunen van het lichaam. Vandaar de centrale rol van de vaccinatie.

Hoe krijg je het?

Gele koorts wordt overgebracht door muggen. In steden gaat dat via muggen die overdag steken en zich rond woningen ophouden, in bosgebieden via muggen die tussen apen en mensen bijten. Van mens op mens gaat het virus niet over.

Omdat de muggen overdag actief zijn, helpt een klamboe boven je bed maar beperkt. Muggenwerende middelen, bedekkende kleding en verblijf achter horren zijn overdag belangrijker, en blijven zinvol naast de vaccinatie.

Wie heeft deze vaccinatie nodig?

Er zijn twee redenen om je te laten vaccineren, en het is nuttig die uit elkaar te houden.

De eerste is medisch. Ga je naar een gebied waar gele koorts voorkomt, in tropisch Afrika of in het Amazonegebied en omliggende regio's, dan wordt de vaccinatie geadviseerd om jezelf te beschermen.

De tweede is administratief. Landen mogen op grond van de internationale gezondheidsregelgeving een vaccinatiebewijs eisen bij binnenkomst. Dat doen ze niet alleen bij reizigers uit een risicogebied, maar soms ook algemeen, ook als gele koorts er zelf niet voorkomt.

Daarom kun je de prik nodig hebben puur vanwege je route. Vlieg je met een tussenstop via een land waar gele koorts voorkomt, dan kan je volgende bestemming daarnaar vragen. Blijf je bij een korte overstap binnen de transitzone, dan is een bewijs in principe niet nodig, al zijn sommige landen strenger. Controleer de eisen van alle landen op je route kort voor vertrek.

Hoe lang is de gele koorts-vaccinatie geldig?

Eén prik geeft in de meeste gevallen levenslange bescherming. De formele bescherming gaat in vanaf de tiende dag na de vaccinatie, en landen mogen bij binnenkomst vragen om een bewijs dat de prik ten minste tien dagen eerder is gezet.

Het certificaat is sinds 2016 levenslang geldig. Vroeger moest je elke tien jaar opnieuw, dat is vervallen. Landen mogen geen herhaalvaccinatie eisen als voorwaarde voor toegang, ook niet als jouw prik langer geleden is. Heb je een oud certificaat met een vervaldatum, dan blijft dat gewoon geldig. Alleen om medische redenen wordt soms een extra dosis overwogen, bijvoorbeeld bij een sterk verminderde afweer.

Hoe werkt het schema?

Het schema is eenvoudig: één injectie, meestal onder de huid van de bovenarm. Zorg dat je die minimaal tien dagen voor aankomst of voor de grenscontrole hebt gehad, anders is je certificaat nog niet geldig.

De prik mag in Nederland alleen worden gegeven op een geregistreerde gelekoortsvaccinatieplaats, bijvoorbeeld bij de GGD. Alleen die plaatsen mogen het internationale certificaat afgeven. Neem je gele boekje mee als je er al een hebt.

Gele koorts is een levend verzwakt vaccin, waardoor er meer aandachtspunten gelden. Kinderen jonger dan zes maanden krijgen het niet, en tussen zes en negen maanden geldt terughoudendheid. Ook een ernstige allergie voor kippeneiwit, een verwijderde of niet goed werkende thymus en een sterk verminderde afweer zijn redenen om niet te vaccineren of eerst te overleggen. Datzelfde geldt bij zwangerschap en borstvoeding, en bij een eerste prik boven de zestig jaar. Kun je om medische redenen niet gevaccineerd worden, dan kan de arts een vrijstellingsverklaring in je gele boekje schrijven, al accepteert niet elk land die.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Gele koorts is een van de duurdere reisvaccinaties, en er komen meestal consultkosten bij. Prijzen verschillen per aanbieder.

Reisvaccinaties zitten niet in de basisverzekering. Vergoeding loopt via een aanvullende verzekering en verschilt sterk per polis: soms een maximumbedrag per jaar voor vaccinaties en consult, soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder, soms niets. Voor die vergoedingen betaal je geen eigen risico. Omdat gele koorts vaak samen met andere prikken wordt gegeven, is het slim de totale rekening te vergelijken met het jaarmaximum van je polis.

Bijwerkingen

Milde reacties komen vaak voor. Rond de injectieplaats kan het pijnlijk of rood zijn, en veel mensen voelen zich in de dagen erna wat grieperig, met hoofdpijn, spierpijn, moeheid en soms lichte koorts. Dat gaat vanzelf over.

Zeer zeldzaam zijn ernstige reacties waarbij het vaccinvirus zich in het lichaam gedraagt als een infectie, met klachten van de zenuwen of van meerdere organen. Deze komen in de orde van enkele gevallen per miljoen vaccinaties voor, vrijwel altijd na een eerste prik. Het risico is groter bij ouderen en bij mensen met een afweerstoornis, en bij die groepen wordt dus zorgvuldig afgewogen.

Veelgestelde vragen

Is gele koorts vaccinatie verplicht?

Voor sommige landen wel, als toegangseis bij binnenkomst. Dat kan gelden voor alle reizigers of alleen voor reizigers uit een risicogebied, ook na een tussenstop. Daarnaast is de vaccinatie medisch geadviseerd voor gebieden waar gele koorts voorkomt.

Hoe lang is het gele koorts certificaat geldig?

Sinds 2016 levenslang. Landen mogen geen herhaalvaccinatie eisen als voorwaarde voor toegang, ook niet bij een oud certificaat met een vervaldatum erop.

Wat is het gele boekje precies?

Het gele boekje is het internationale vaccinatiebewijs, officieel het International Certificate of Vaccination or Prophylaxis. Voor gele koorts is het het enige geldige bewijs bij grenscontroles, en je kunt er ook je andere vaccinaties in laten noteren.

Mijn gele boekje of vaccinatiebewijs is kwijt, wat nu?

Neem contact op met de vaccinatieplaats waar je de prik kreeg. Zij bewaren vaccinatiegegevens meerdere jaren en kunnen vaak een vervangend certificaat afgeven.

Waar kan ik de gele koorts prik halen?

Alleen bij een erkende gelekoortsvaccinatieplaats, bijvoorbeeld bij de GGD. Andere zorgverleners mogen het certificaat niet afgeven.

Disclaimer

Dit artikel is algemene voorlichting en geen persoonlijk medisch advies. Toegangseisen per land veranderen regelmatig, en of de vaccinatie voor jou geschikt is hangt af van je leeftijd, je gezondheid, je afweer, een eventuele zwangerschap en je route. Laat je adviseren door een erkende gelekoortsvaccinatieplaats of de GGD, minimaal tien dagen voor vertrek.