Dengue vaccinatie: voor wie wel, voor wie niet en wat kost het?

Er bestaat sinds april 2023 een denguevaccin in Nederland, maar het advies erover is bewust terughoudend. De vaccinatie wordt vooral aanbevolen aan reizigers die al eerder dengue hebben doorgemaakt, omdat juist zij een groter risico lopen op een ernstig beloop bij een tweede infectie. Voor reizigers die nog nooit dengue hebben gehad kan vaccinatie worden overwogen bij een langer verblijf. De basis blijft voor iedereen hetzelfde: muggenwering overdag.

Wat is dengue?

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, wordt veroorzaakt door het denguevirus. De ziekte lijkt sterk op griep, met koorts, hoofdpijn achter de ogen en spier- en gewrichtspijn. Na enkele dagen kan huiduitslag ontstaan.

Heel soms verloopt de ziekte ernstig, met hoge koorts en bloedingen in de huid en organen. Dan kan een ziekenhuisopname nodig zijn. De kans daarop is licht verhoogd als je al eerder dengue hebt doorgemaakt, en is groter bij jonge kinderen, ouderen en zwangeren.

Er zijn vier typen van het denguevirus. Als je een van die typen hebt doorgemaakt, ben je levenslang beschermd tegen dat ene type, maar tegen de andere drie blijf je vatbaar. Precies dat verklaart waarom het vaccinatieadvies zo genuanceerd is.

Hoe krijg je het?

Via de beet van een besmette mug, de gelekoortsmug of de Aziatische tijgermug. Deze muggen steken vooral tussen zonsopkomst en zonsondergang, dus overdag. Dat is een belangrijk verschil met de malariamug, die 's avonds en 's nachts steekt. Wie alleen 's avonds aan muggenwering denkt, beschermt zich tegen de verkeerde mug. Je kunt zelf geen andere mensen besmetten, maar tijdens de zwangerschap kun je dengue wel doorgeven aan je ongeboren kind.

De belangrijkste maatregelen zijn daarom overdag: bedek je huid zoveel mogelijk met loszittende kleding, lange mouwen en broekspijpen, sokken en dichte schoenen. Gebruik overdag op onbedekte huid een muggenwerend middel dat DEET bevat. Dat geldt ook voor zwangere vrouwen.

Wie heeft dit nodig?

Het Nederlandse advies maakt onderscheid tussen mensen die al eens dengue hebben gehad en mensen die dat niet hebben.

Heb je eerder dengue doorgemaakt, dan wordt vaccinatie aanbevolen als je naar een gebied gaat waar dengue voorkomt, ongeacht de duur van de reis. Een tweede infectie met een ander type verloopt gemiddeld ernstiger.

Heb je nog nooit dengue gehad, dan kan vaccinatie worden overwogen bij een langer verblijf in een land waar dengue veel voorkomt: in de praktijk minimaal vier weken, of bij vaak herhaalde korte reizen. Voor een tweeweekse vakantie wordt de vaccinatie doorgaans niet geadviseerd.

Heb je al twee keer dengue doorgemaakt, dan is vaccinatie niet aangewezen; volgende infecties verlopen doorgaans mild. En in het eerste jaar na een eerste dengue-infectie is vaccinatie ook niet aangewezen, omdat je dan door kruisreactiviteit tijdelijk tegen alle vier de typen beschermd bent. Het vaccin kan worden gegeven vanaf vier jaar.

Waarom is Nederland terughoudend?

De terughoudendheid heeft een concrete reden. Bij dengue bestaat het verschijnsel dat een tweede infectie met een ander type ernstiger kan verlopen dan de eerste, doordat bestaande antistoffen het virus in de cel helpen in plaats van het te blokkeren. Dat mechanisme heet antibody dependent enhancement.

De theoretische zorg is dat vaccinatie bij iemand die nog nooit dengue heeft gehad een vergelijkbaar effect zou kunnen nabootsen als de bescherming tegen bepaalde typen onvoldoende is. Bewezen is dat bij dit vaccin niet, maar het is de reden dat de meeste Europese landen, waaronder Nederland, terughoudend zijn.

Waar het vaccin wél goed werkt, is bij mensen met een doorgemaakte infectie. In onderzoek gaf het in het eerste jaar ongeveer tachtig procent bescherming tegen een aangetoonde dengue-infectie en ongeveer vijfennegentig procent tegen ziekenhuisopname.

Waar komt dengue voor?

In veel landen met een warm of subtropisch klimaat, en vooral in stedelijk gebied. Grote uitbraken zien we vooral tijdens en na het regenseizoen. Ook in Zuid-Europa worden in de zomer soms kleine uitbraken gemeld. Het aantal gemelde gevallen wereldwijd is de laatste jaren fors toegenomen, en het verspreidingsgebied van de tijgermug groeit. Kijk daarom het actuele advies per land na.

Hoe lang werkt het en hoe lang van tevoren?

Een volledige serie bestaat uit twee injecties. De tweede volgt drie maanden na de eerste. Dat is een lang schema, en dat maakt planning belangrijk.

Wil je volledig gevaccineerd zijn voor vertrek, dan moet je minimaal drie tot vier maanden van tevoren beginnen. Voor wie regelmatig naar dengue-gebieden reist is dat goed te doen; voor een reis over zes weken niet. Dan richt het gesprek zich vooral op goede muggenwering overdag.

Over een herhaalprik is nog geen definitief advies. De bescherming is het hoogst in het eerste jaar en neemt daarna geleidelijk af.

Wat kost het en wordt het vergoed?

De denguevaccinatie is een van de duurdere reisvaccinaties en je hebt er twee prikken van nodig, met daarnaast de kosten van het reizigersconsult. Prijzen verschillen per aanbieder, dus vraag vooraf een tarief op.

Reisvaccinaties zitten niet in de basisverzekering. Veel aanvullende pakketten vergoeden ze wel geheel of gedeeltelijk, meestal tot een maximumbedrag per jaar en soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder. Let op: omdat er drie maanden tussen de prikken zit, kan de tweede prik in een volgend kalenderjaar vallen.

Bijwerkingen

De meest voorkomende klachten zijn pijn op de injectieplaats, hoofdpijn, spierpijn, moeheid en een algeheel gevoel van malaise. Soms komt lichte koorts voor. Deze klachten treden meestal binnen enkele dagen op en verdwijnen vanzelf.

Het gaat om een levend verzwakt vaccin. Daarom wordt het niet gegeven aan zwangeren, aan vrouwen die borstvoeding geven en aan mensen met een ernstige afweerstoornis. Bespreek medicijngebruik en chronische aandoeningen vooraf.

Veelgestelde vragen

Heb ik de dengue vaccinatie nodig voor twee weken Thailand?

Waarschijnlijk niet, tenzij je al eerder dengue hebt doorgemaakt. Voor korte reizen van mensen die nog nooit dengue hebben gehad wordt de vaccinatie in Nederland doorgaans niet geadviseerd. Muggenwering overdag is dan het advies.

Ik weet niet zeker of ik ooit dengue heb gehad, kan dat getest worden?

Dat kan met bloedonderzoek, maar de uitslag is niet altijd eenduidig, onder meer omdat verwante virussen kunnen meekleuren. Bespreek met je reizigersadviseur of testen in jouw situatie zinvol is.

Beschermt de vaccinatie ook tegen chikungunya of zika?

Nee. Dat zijn andere virussen die door dezelfde muggen worden overgebracht. Tegen chikungunya bestaat sinds april 2025 in Nederland een apart vaccin, vanaf twaalf jaar en met één injectie. Tegen zika bestaat geen vaccin.

Wat doe ik bij koorts na mijn reis?

Ga tijdig naar een arts en vertel altijd dat je in het buitenland bent geweest. Koorts na een reis uit de tropen kan ook malaria zijn, en dat is spoed.

Hoe ver van tevoren moet ik beginnen?

Minimaal drie tot vier maanden, want tussen de twee prikken zit drie maanden.

Disclaimer

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Of de dengue vaccinatie voor jou geschikt is, hangt af van een eerder doorgemaakte infectie, je bestemming, de duur van je verblijf, je leeftijd, zwangerschap en je afweer. Laat je adviseren door een arts of een erkend reizigersadviesbureau, en raadpleeg bij koorts tijdens of na je reis tijdig een arts.