Cholera vaccinatie: voor wie zinvol en wat kost het?

De cholera vaccinatie is geen prik maar een drankje, en in Nederland wordt hij maar aan een kleine groep geadviseerd. Voor gewone toeristen is de vaccinatie zelden nodig: de kans op besmetting is klein en de bescherming van het vaccin is beperkt en tijdelijk. Waar het bij cholera echt om draait is hygiëne, veilig drinkwater en veilig eten. Vaccinatie komt vooral in beeld bij mensen die in vluchtelingenkampen of uitbraakgebieden gaan werken.

Wat is cholera?

Cholera is een infectie van de darmen, veroorzaakt door de bacterie Vibrio cholerae. De ziekte begint meestal plotseling, met braken en hevige waterdunne diarree. Die diarree ziet er kenmerkend uit: geelgroen met kleine vlokjes, waardoor het vaak wordt vergeleken met rijstwater.

Het gevaar zit in het vochtverlies. Bij een ernstig beloop kun je in korte tijd zoveel vocht en zouten verliezen dat je uitdroogt, en dat kan levensbedreigend zijn. Bij gezonde reizigers verloopt een besmetting vaker mild, en veel mensen die de bacterie binnenkrijgen worden helemaal niet ziek. De behandeling draait vooral om het aanvullen van vocht en zouten, bijvoorbeeld met ORS. Bij een ernstig beloop is medische hulp nodig, soms met een infuus.

Hoe krijg je het?

Via besmet water of besmet voedsel. De bacterie leeft in oppervlaktewater, vooral in brak water waar zoet en zout water mengen. Cholera krijg je meestal in landen met minder goede sanitaire voorzieningen, en er zijn regelmatig epidemieën in Azië en Afrika, vaak na overstromingen of in vluchtelingensituaties waar de watervoorziening is ontregeld.

Zorgvuldige hygiëne verlaagt het risico daarom sterk. Was je handen goed met zeep na toiletbezoek en voor het eten en koken. Drink alleen water uit ongeopende flessen of gekookt water, en let op ijsblokjes en drankjes die met kraanwater zijn gemaakt. Eet geen rauwkost of salades die met kraanwater zijn gewassen, eet fruit dat je zelf schilt, en zorg dat warm eten goed doorverhit is.

Wie heeft dit nodig?

Voor gewone reizigers wordt de cholera vaccinatie in Nederland niet geadviseerd. De kans op besmetting is klein en de bescherming van het vaccin is beperkt en van korte duur. Zelfs in landen waar cholera voorkomt, is het risico voor een toerist die op zijn eten en drinken let laag.

Vaccinatie wordt in Nederland vooral geadviseerd aan mensen die in vluchtelingenkampen gaan werken. In de bredere praktijk gaat het om dezelfde categorie: hulpverleners, medisch personeel en logistiek personeel dat in een uitbraakgebied of noodsituatie werkt, waar je de watervoorziening zelf niet in de hand hebt. Er is geen enkel land dat een choleravaccinatie verplicht stelt voor toelating.

Waarom wordt het zo weinig geadviseerd?

Het gaat om de verhouding tussen risico en opbrengst. Cholera is voor reizigers een zeldzame ziekte, en wie zich aan de basisregels rond water en voedsel houdt, loopt weinig risico. Het vaccin biedt bovendien geen volledige bescherming en werkt maar ongeveer twee jaar.

Daar komt bij dat de maatregelen die tegen cholera helpen, ook helpen tegen de veel voorkomendere reizigersdiarree, tegen hepatitis A en tegen buiktyfus. Twintig tot zesenvijftig procent van de reizigers krijgt onderweg last van diarree. Goede hygiëne en veilig eten en drinken leveren dus veel meer op dan één vaccinatie tegen één zeldzame verwekker.

Neem in elk geval ORS mee: bij diarree is voldoende blijven drinken belangrijker dan een pilletje. Ga naar een arts bij diarree met koorts boven 38,5 graden, met bloed of slijm, of die langer dan drie dagen duurt.

Hoe lang werkt het en hoe lang van tevoren?

Het vaccin wordt niet geprikt maar gedronken. Je mengt de suspensie met een oplossing die de maagzuurgraad tijdelijk verandert, en drinkt dat op. Van een uur voor tot een uur na inname mag je niet eten of drinken.

Volwassenen en kinderen vanaf zes jaar krijgen twee doses, met minimaal een week ertussen. Kinderen van twee tot en met zes jaar krijgen drie doses, telkens met minimaal een week ertussen. Neem de laatste dosis minimaal een week voor mogelijke blootstelling.

De bescherming houdt ongeveer twee jaar aan. Wil je binnen twee jaar opnieuw beschermd zijn, dan volstaat één herhaaldosis; is er meer dan twee jaar verstreken, dan wordt de volledige serie opnieuw gegeven. Reken op minimaal drie weken voor vertrek, en bij kinderen op vier weken.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Reisvaccinaties, waaronder de cholera vaccinatie, zitten niet in de basisverzekering. Dat geldt ook voor het reizigersconsult. Omdat je twee of drie doses nodig hebt, tellen de kosten sneller op dan bij een eenmalige prik.

Veel aanvullende verzekeringen vergoeden reisvaccinaties geheel of gedeeltelijk, meestal tot een maximumbedrag per jaar en soms alleen bij een gecontracteerde aanbieder. Ga je voor je werk naar een uitbraakgebied, vraag dan eerst bij je werkgever na of de vaccinatie via hen loopt. Bij hulpverleningsorganisaties is dat vaak zo.

Bijwerkingen

Omdat je het vaccin drinkt, zijn de klachten vooral maag- en darmklachten: buikpijn, een opgeblazen gevoel, misselijkheid en soms diarree. Ook hoofdpijn komt voor. Deze klachten zijn meestal mild en gaan vanzelf over.

Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam. Heb je op het moment van inname een darminfectie of koorts, dan wordt vaak geadviseerd te wachten. Ben je zwanger, geef je borstvoeding of heb je een verminderde afweer, bespreek dat dan vooraf met je arts.

Veelgestelde vragen

Heb ik een cholera vaccinatie nodig voor een vakantie naar Afrika of Azië?

Vrijwel nooit. Voor gewone reizigers wordt de vaccinatie in Nederland niet geadviseerd. Aandacht voor drinkwater, eten en handhygiëne beschermt je in de praktijk beter.

Beschermt het choleravaccin ook tegen reizigersdiarree?

Reizigersdiarree wordt door allerlei bacteriën, virussen en parasieten veroorzaakt. Een choleravaccin is daar niet op gericht en je kunt er niet op vertrouwen dat je onderweg geen diarree krijgt. Neem ORS mee, dat is nuttiger.

Is cholera ergens verplicht bij binnenkomst?

Nee. Er is geen land dat een choleravaccinatie eist als toelatingsvoorwaarde. Landen kunnen met een internationaal certificaat wel de gele koorts vaccinatie verplichten, en voor pelgrims naar Mekka die tegen meningokokken.

Kan de vaccinatie in mijn gele boekje?

Ja, je kunt hem laten bijschrijven in het gele vaccinatieboekje. Dat is handig, zeker omdat je na twee jaar moet weten of een herhaaldosis volstaat of dat de hele serie opnieuw moet.

Hoe ver van tevoren moet ik hiermee beginnen?

Reken op minimaal drie weken, want er zit minstens een week tussen de doses en de laatste dosis moet minimaal een week voor blootstelling zijn ingenomen. Voor kinderen, die drie doses krijgen, is vier weken realistischer.

Disclaimer

Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Of de cholera vaccinatie voor jou zinvol is, hangt af van je bestemming, het doel van je reis, je werkomstandigheden en je gezondheid. Laat je adviseren door een arts of een erkend reizigersadviesbureau, en zoek bij heftige diarree met snel vochtverlies altijd direct medische hulp.