Chikungunya vaccinatie: voor wie zinvol en hoe werkt het?

Chikungunya is een virusziekte die je oploopt via muggen die overdag steken. De ziekte begint met plotselinge hoge koorts en hevige gewrichtspijn, en juist die gewrichtspijn kan weken tot maanden aanhouden. Sinds kort bestaan er vaccins tegen chikungunya. Een standaard reisvaccinatie is het niet: vaccinatie komt vooral in beeld bij een actuele uitbraak op je bestemming, een lang verblijf of een verhoogd risico op een ernstig beloop.

Wat is chikungunya eigenlijk?

Chikungunya betekent vrij vertaald "dat wat krom maakt", en dat zegt veel: de gewrichtspijn kan zo heftig zijn dat rechtop lopen even niet lukt. Naast koorts en gewrichtspijn komen spierpijn, hoofdpijn, moeheid en huiduitslag voor. De meeste mensen herstellen binnen een tot twee weken, maar bij een deel blijft de gewrichtspijn maanden hangen, soms langer.

De ziekte is zelden dodelijk. Het risico op een ernstig beloop is het grootst bij ouderen, pasgeborenen en mensen met chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten of diabetes.

Hoe krijg je het?

Via de steek van een besmette mug, vooral de tijgermug en de gelekoortsmug. Die steken overdag, met pieken in de ochtend en de late middag. Chikungunya komt voor in tropische en subtropische gebieden in Azië, Afrika en Midden- en Zuid-Amerika, en er zijn geregeld grote uitbraken, zoals recent rond de Indische Oceaan. Omdat het om dezelfde muggen gaat als bij dengue en zika, beschermt goede muggenwering overdag tegen alle drie tegelijk.

Voor wie is vaccinatie zinvol?

Vaccinatie is maatwerk en wordt in Nederland niet standaard geadviseerd. Het gesprek gaat er vooral over als je naar een gebied reist met een actuele uitbraak, als je er lang verblijft of vaak terugkeert, of als je door je leeftijd of gezondheid een grotere kans op een ernstig beloop hebt.

Er zijn twee vaccins geregistreerd: een levend verzwakt vaccin en een niet-levend vaccin. Welke voor jou past hangt af van je leeftijd en gezondheid. Voor het levend verzwakte vaccin gelden de gebruikelijke beperkingen: het wordt niet gegeven bij een sterk verminderde afweer of tijdens zwangerschap, en juist bij ouderen wordt er terughoudend mee omgegaan. Je reizigersadviseur maakt die afweging in je reisadvies.

Hoe werkt het schema?

Beide vaccins bestaan uit één injectie. Plan die minimaal enkele weken voor vertrek, zodat de bescherming is opgebouwd. Hoe lang de bescherming precies aanhoudt wordt nog onderzocht; voor de eerste jaren is die aangetoond en over een herhaaldosis is nog geen definitief advies.

Wat kost het en wordt het vergoed?

Chikungunya hoort bij de duurdere reisvaccinaties, en er komen meestal consultkosten bij. Reisvaccinaties zitten niet in de basisverzekering; vergoeding loopt via een aanvullende verzekering en verschilt per polis. Vraag vooraf een totaalprijs op en leg die naast het jaarmaximum van je polis.

Bijwerkingen

Veelvoorkomend en mild: pijn op de injectieplaats, hoofdpijn, spierpijn, moeheid en soms koorts of gewrichtspijn in de dagen na de vaccinatie. Bij het levend verzwakte vaccin kunnen de klachten wat meer op een milde infectie lijken. Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam; meld chronische aandoeningen en medicijngebruik vooraf, dan wordt daar in de vaccinkeuze rekening mee gehouden.

Veelgestelde vragen

Heb ik de chikungunya vaccinatie nodig voor een gewone vakantie?

Meestal niet. Voor een korte reis zonder actuele uitbraak is muggenwering overdag het advies. Vaccinatie wordt overwogen bij een uitbraak, lang verblijf of een verhoogd risico op ernstig beloop.

Beschermt muggenwering niet genoeg?

Muggenwering blijft de basis, ook na vaccinatie: dezelfde muggen brengen ook dengue en zika over, waar deze vaccinatie niet tegen beschermt. DEET of icaridine, bedekkende kleding en horren of een klamboe blijven dus nodig.

Ik heb chikungunya al eens gehad, moet ik me nog laten vaccineren?

Na een doorgemaakte infectie ben je waarschijnlijk langdurig beschermd. Bespreek het in je reisadvies; vaccinatie is dan meestal niet nodig.

Disclaimer

Dit artikel is algemene voorlichting en geen persoonlijk medisch advies. Of chikungunya-vaccinatie voor jou zinvol is en welk vaccin dan past, hangt af van je bestemming, de actuele situatie daar, je leeftijd, je gezondheid en de duur van je reis. De adviezen rond deze nieuwe vaccins zijn bovendien in beweging. Laat je persoonlijk adviseren in een reizigersconsult, ruim voor vertrek.