Testosteron: normale waarden, tekort herkennen en verhogen

Testosteron verhogen kan tot op zekere hoogte op een natuurlijke manier: voldoende slaap, regelmatig bewegen en krachttraining, een gezond gewicht en minder alcohol ondersteunen je eigen aanmaak. Testosteron-boosters en supplementen hebben geen bewezen effect. En testosteron als medicijn is alleen aan de orde bij een aangetoond tekort, via een arts, nooit op eigen houtje.

Hieronder lees je wat testosteron doet, hoe je een echt tekort herkent, wat je waarde beïnvloedt en waarom een testosterontest alleen 's ochtends zin heeft.

Kort overzicht

• Testosteron daalt geleidelijk met de leeftijd; dat is normaal en meestal geen ziekte.
• Klachten als weinig energie en minder zin in seks zijn aspecifiek: ze hebben vaak een andere oorzaak dan een hormoontekort.
• Wat je natuurlijke aanmaak ondersteunt: slaap, beweging en krachttraining, een gezond gewicht, minder alcohol.
• Boosters en supplementen die "testosteron verhogen" beloven, hebben dat niet bewezen.
• Meten doe je 's ochtends, bij voorkeur nuchter, en een lage waarde moet altijd opnieuw gemeten worden.

Wat doet testosteron?

Testosteron is het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon. Het wordt vooral gemaakt in de teelballen; ook vrouwen maken een kleine hoeveelheid aan. Testosteron speelt een rol bij je zin in seks (libido), erecties, de aanmaak van zaadcellen, spiermassa, botsterkte en de aanmaak van rode bloedcellen. De aansturing loopt via de hypofyse (een kliertje onder in je hersenen); gaat er in dat systeem iets mis, dan kan je testosteron te laag worden.

Testosteron en leeftijd: een geleidelijke daling

Vanaf ongeveer je dertigste daalt je testosteron heel langzaam. Anders dan bij vrouwen in de overgang stopt de aanmaak niet ineens: er is geen plotselinge "mannelijke overgang", en de meeste mannen houden hun leven lang waarden waar hun lichaam prima mee functioneert. Die geleidelijke daling is op zichzelf dus geen reden om te testen of te behandelen. Pas als er duidelijke klachten zijn én een herhaald gemeten lage waarde, spreekt een arts van een tekort.

Symptomen van een laag testosteron

Een echt testosterontekort kan deze klachten geven:

• minder zin in seks;
• erectieproblemen, vooral ook 's nachts en 's ochtends geen erecties meer;
• vermoeidheid en minder energie;
• somberheid of prikkelbaarheid;
• afname van spiermassa en spierkracht;
• minder baardgroei of lichaamsbeharing (bij een langdurig, duidelijk tekort).

Belangrijk: bijna al deze klachten zijn aspecifiek. Vermoeidheid komt veel vaker door slaapgebrek of bijvoorbeeld een traag werkende schildklier dan door een hormoontekort, en minder zin in seks heeft vaak te maken met spanning of aanhoudende stress, ook bij een normaal testosteron. Jezelf herkennen in dit lijstje bewijst dus geen tekort.

Oorzaken van een laag testosteron

Een te laag testosteron kan komen door:

• overgewicht, vooral buikvet, dit hangt samen met lagere testosteronwaarden;
• chronische ziekten, zoals diabetes;
• aandoeningen van de teelballen, bijvoorbeeld na een ontsteking, operatie of bestraling;
• aandoeningen van de hypofyse, waardoor de aansturing wegvalt;
• medicijnen, onder andere opioïden (sterke pijnstillers) en langdurig gebruik van corticosteroïden;
• anabole steroïden: die leggen je eigen aanmaak stil, soms langdurig, en verminderen de vruchtbaarheid.

Ook fors alcoholgebruik, slaaptekort en langdurige overbelasting drukken je natuurlijke aanmaak.

Testosteron verhogen: wat werkt echt?

Er bestaat geen snelle truc. Wat je natuurlijke aanmaak ondersteunt, is precies wat toch al gezond is:

Verwacht van leefstijl geen spectaculaire sprongen: het gaat om het ondersteunen van je eigen, normale aanmaak. Voel je je vooral moe, lees dan ook waarom je altijd moe kunt zijn, daar zit de verklaring vaker dan in testosteron.

Boosters en supplementen: niet bewezen

Voor "testosteron-boosters", vaak mengsels met tribulus, fenegriek of zink, is geen overtuigend bewijs dat ze het testosteron bij gezonde mannen verhogen. Geen enkele Nederlandse richtlijn beveelt ze aan, en de samenstelling van dit soort middelen is niet altijd betrouwbaar. Bespaar je het geld.

Testosterontherapie: alleen via de arts

Testosteron als gel of injectie is een medicijn, geen lifestyle-product. Een arts schrijft het alleen voor bij een aangetoond tekort mét passende klachten. Niet zonder reden: testosterontherapie onderdrukt je eigen aanmaak en de productie van zaadcellen (belangrijk bij een kinderwens), kan het bloed dikker maken en vraagt om regelmatige controles, onder meer van de prostaat. Testosteron zonder recept, via internet of de sportschool, is daarom een slecht idee.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als:

• je aanhoudend minder zin in seks of erectieproblemen hebt, de huisarts kijkt breder dan alleen hormonen;
• je erg moe of somber bent en dat langer dan een paar weken aanhoudt;
• je borstvorming, verlies van lichaamsbeharing of kleiner wordende teelballen opmerkt;
• je anabole steroïden gebruikt of hebt gebruikt en klachten hebt;
• een testuitslag afwijkend is of je ongerust maakt.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Met een thuistest (vingerprik-bloedtest) kun je je testosteron laten meten. Doe dat goed, anders zegt de uitslag niets:

• Prik 's ochtends, kort na het opstaan, testosteron is 's ochtends het hoogst en zakt in de loop van de dag.
• Bij voorkeur nuchter, want eten kan de waarde tijdelijk verlagen.
• Eén lage waarde is geen tekort. De waarde schommelt van dag tot dag; een arts herhaalt een lage meting altijd voordat er een conclusie volgt.
• Ben je ziek of net hersteld van een ziekte? Wacht dan met meten, dat drukt de waarde tijdelijk.

Wat is dan een normale waarde? Dat hangt af van het lab en de meetmethode; elk lab hanteert eigen referentiewaarden. Een uitslag krijgt pas betekenis in combinatie met je klachten, dat oordeel is aan een arts. Een afwijkende thuisuitslag is dus geen diagnose, maar een goede reden om naar de huisarts te gaan.

Veelgestelde vragen

Hoe kan ik mijn testosteron verhogen?

Met leefstijl: voldoende slaap, regelmatig bewegen en krachttraining, een gezond gewicht en minder alcohol. Supplementen en boosters hebben geen bewezen effect; testosteron als medicijn is alleen aan de orde bij een aangetoond tekort, via een arts.

Wat zijn de symptomen van een testosterontekort?

Minder zin in seks, erectieproblemen, vermoeidheid, somberheid en afname van spierkracht. Deze klachten zijn aspecifiek: ze komen vaker door stress of slaapgebrek. Alleen een herhaald gemeten lage bloedwaarde mét klachten wijst op een echt tekort.

Kan ik testosteron zelf meten?

Ja, met een vingerprik-bloedtest thuis. Meet 's ochtends en bij voorkeur nuchter, want de waarde is 's ochtends het hoogst. Eén meting is een momentopname: een lage uitslag moet altijd opnieuw gemeten en door een arts beoordeeld worden.

Wat is een normale testosteronwaarde?

Dat verschilt per lab, per meetmethode en per tijdstip van de dag; een los getal zonder context zegt weinig. Een arts beoordeelt de waarde samen met je klachten en herhaalt een lage meting voordat er een conclusie volgt.

Werken testosteron-boosters?

Nee, daar is geen overtuigend bewijs voor. Geen enkele Nederlandse richtlijn beveelt ze aan, en de samenstelling van zulke supplementen is niet altijd betrouwbaar. Wat wél werkt op je natuurlijke spiegels: slaap, krachttraining, een gezond gewicht en minder alcohol.