Foliumzuurtekort: symptomen, risicogroepen en testen

Een foliumzuurtekort merk je meestal pas als het bloedarmoede veroorzaakt: je wordt moe, bleek en snel kortademig. Het tekort ontstaat vooral door weinig groente en fruit eten, overmatig alcoholgebruik, sommige medicijnen of een darmprobleem. Wil je zwanger worden? Dan geldt een standaardadvies dat losstaat van tekorten: foliumzuur slikken vanaf het moment van je kinderwens, daar is geen test voor nodig.

Kort overzicht

• Foliumzuur (vitamine B11, ook wel folaat) is nodig voor celdeling en de aanmaak van rode bloedcellen.
• Een tekort leidt tot bloedarmoede: moeheid, bleek zien, duizeligheid, kortademigheid.
• Risicogroepen: mensen die weinig groente en fruit eten, veel alcohol drinken, bepaalde medicijnen gebruiken of een darmziekte hebben.
• Bij zwangerschapswens: 400 microgram foliumzuur per dag, vanaf de kinderwens tot en met week 10 van de zwangerschap, zonder test.
• Bij bloedarmoede door foliumzuurtekort sluit de huisarts eerst een B12-tekort uit.

Wat doet foliumzuur?

Foliumzuur is de fabrieksvorm van vitamine B11; in voeding heet dezelfde vitamine folaat. Je lichaam heeft het nodig voor de celdeling en groei, en voor de aanmaak van rode bloedcellen. Voor het ongeboren kind is het extra belangrijk: in de eerste weken van de zwangerschap helpt foliumzuur bij de vroege ontwikkeling.

Folaat zit vooral in groene groenten, fruit, volkoren graanproducten en peulvruchten. Wie daar dagelijks van eet, krijgt normaal gesproken genoeg binnen.

Symptomen van een foliumzuurtekort

Bij een tekort maakt je lichaam minder rode bloedcellen aan. De klachten zijn die van bloedarmoede:

• vermoeidheid en weinig energie;
• bleek zien;
• duizeligheid;
• kortademigheid of hartkloppingen bij inspanning.

Deze klachten zijn niet uniek voor foliumzuur: bloedarmoede komt vaker door een ijzertekort, en vermoeidheid heeft meestal een heel andere oorzaak dan een vitaminegebrek. Ook daarom is een losse zelfdiagnose riskant, de oorzaak bepaalt de behandeling.

Oorzaken en risicogroepen

Een foliumzuurtekort ontstaat als je te weinig binnenkrijgt of te weinig opneemt:

• weinig groente en fruit eten, de belangrijkste bron van folaat;
• overmatig alcoholgebruik, alcohol verstoort de opname en het gebruik van folaat;
• sommige medicijnen, bijvoorbeeld methotrexaat en bepaalde medicijnen tegen epilepsie;
• darmziekten, zoals coeliakie of de ziekte van Crohn, waardoor je voedingsstoffen slecht opneemt;
• zwangerschap, je lichaam heeft dan meer folaat nodig.

Zwanger worden? Dan geldt een standaardadvies

Dit advies staat los van de vraag of je een tekort hebt, en er is geen test voor nodig: slik 400 microgram foliumzuur per dag vanaf het moment dat je zwanger wilt worden, tot en met week 10 van de zwangerschap. Dat verkleint de kans op een open ruggetje (spina bifida) bij je kind.

Begin dus niet pas als de test positief is: juist de eerste weken, vaak nog vóór je weet dat je zwanger bent, zijn de belangrijkste. Twijfel je over de dosering of gebruik je medicijnen, overleg dan met je huisarts of verloskundige.

Foliumzuur en vitamine B12: waarom de volgorde uitmaakt

Bloedarmoede door foliumzuurtekort en door vitamine B12-tekort lijken in het bloed op elkaar. Toch maakt het uit welke het is: extra foliumzuur kan de bloedarmoede van een B12-tekort verbeteren, terwijl de schade aan de zenuwen door dat B12-tekort gewoon doorgaat.

Daarom sluit de huisarts bij dit type bloedarmoede eerst een B12-tekort uit voordat je met foliumzuur start. Begin dus niet op eigen houtje met foliumzuursupplementen omdat je moe bent, je kunt er een B12-probleem mee maskeren.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als:

• je klachten van bloedarmoede hebt: aanhoudende moeheid, bleek zien, duizeligheid, kortademigheid of hartkloppingen bij inspanning;
• je ook tintelingen of een doof gevoel in handen of voeten hebt, dat past eerder bij een B12-tekort en hoort altijd bij een arts;
• je een darmziekte hebt of medicijnen gebruikt die folaat beïnvloeden;
• je zwanger bent of wilt worden en vragen hebt over foliumzuur.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Met een vingerprik-bloedtest kun je thuis je foliumzuurwaarde laten bepalen. Dat kan een startpunt zijn als je vermoedt dat je te weinig binnenkrijgt, bijvoorbeeld omdat je weinig groente en fruit eet.

Ken de beperkingen. Een afwijkende uitslag is geen diagnose: bij bloedarmoede moet ook naar B12 en ijzer worden gekeken, en die afweging hoort bij de huisarts. En voor de belangrijkste groep, vrouwen met een kinderwens, is testen niet nodig: het slikadvies geldt voor iedereen die zwanger wil worden, ongeacht de bloedwaarde.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de symptomen van een foliumzuurtekort?

Vooral klachten van bloedarmoede: moeheid, bleek zien, duizeligheid en kortademigheid bij inspanning. Een licht tekort geeft vaak geen klachten.

In welke voeding zit foliumzuur?

Folaat zit vooral in groene groenten, fruit, volkoren graanproducten en peulvruchten. Met dagelijks groente en fruit krijg je normaal gesproken genoeg binnen.

Hoeveel foliumzuur moet ik slikken als ik zwanger wil worden?

400 microgram per dag, vanaf het moment dat je zwanger wilt worden tot en met week 10 van de zwangerschap. Dit advies geldt voor alle vrouwen met een kinderwens, zonder dat daar een test voor nodig is.

Kan ik gewoon foliumzuur slikken zonder te testen?

Bij zwangerschapswens: ja, dat is juist het advies. Maar slik geen foliumzuur op eigen houtje omdat je moe bent: bij bloedarmoede moet eerst een vitamine B12-tekort worden uitgesloten, omdat foliumzuur dat kan maskeren.

Wat is het verschil tussen foliumzuur en folaat?

Het is dezelfde vitamine (B11). Folaat is de natuurlijke vorm in voeding; foliumzuur is de gemaakte vorm die in supplementen zit.