Cholesterolwaarden: LDL, HDL en wat is normaal

Bij een cholesterolmeting krijg je meestal vier cholesterolwaarden terug: totaal cholesterol, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol en triglyceriden. Het LDL cholesterol ("slecht") kan neerslaan in je vaatwand; het HDL cholesterol ("goed") voert het weer af. Maar wat een goede waarde is, verschilt per persoon: de streefwaarde hangt af van je totale risico op hart- en vaatziekten, niet van één vaste norm. Hieronder lees je wat elke waarde betekent en wanneer een uitslag reden is voor actie.

Kort overzicht

• LDL-cholesterol is de waarde waar het bij hart- en vaatrisico vooral om draait: lager is gunstiger.
• HDL-cholesterol voert cholesterol af; een hogere waarde is gunstiger, maar er bestaat geen behandeldoel voor HDL.
• Eén vaste "gezonde waarde" bestaat niet: streefwaarden verschillen per persoon, afhankelijk van je totale risicoprofiel.
• Voor een cholesterolmeting hoef je meestal niet nuchter te zijn.
• Een totaal cholesterol boven de 8 mmol/l is altijd een reden om naar de huisarts te gaan.

Wat betekenen de vier cholesterolwaarden?

Naast deze vier rekent de huisarts vaak de cholesterolratio uit: totaal cholesterol gedeeld door HDL. Die verhouding wordt gebruikt bij het inschatten van je hart- en vaatrisico.

Wat is een normale cholesterolwaarde?

Hier wringt het met veel lijstjes op internet: een vaste "normale" waarde die voor iedereen geldt, bestaat niet. De NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement werkt niet met één norm, maar met streefwaarden die afhangen van je risicoprofiel, je leeftijd, geslacht, rookgedrag, bloeddruk, eventuele ziektes en familiegeschiedenis samen.

Voor mensen die vanwege een verhoogd risico behandeld worden, hanteert de richtlijn globaal deze LDL-streefwaarden:

Twee mensen met precies dezelfde LDL-waarde kunnen dus een heel verschillend advies krijgen. Een 35-jarige niet-roker met een LDL van 3,5 hoeft meestal niets; voor iemand die net een hartinfarct heeft gehad, is diezelfde waarde te hoog.

Eén grens geldt wél voor iedereen: bij een totaal cholesterol boven de 8 mmol/l (of een sterk verhoogd LDL) moet de huisarts uitzoeken of er sprake is van familiaire hypercholesterolemie, een erfelijke aandoening.

Moet je nuchter zijn voor een cholesterolmeting?

Meestal niet meer. Totaal cholesterol, LDL en HDL veranderen nauwelijks door een maaltijd; alleen de triglyceriden liggen na het eten wat hoger. Voor de risico-inschatting is een niet-nuchtere meting daarom vrijwel altijd goed genoeg. Alleen als je triglyceriden sterk afwijken, kan de huisarts alsnog een nuchtere meting vragen.

Afwijkende uitslag van een cholesterol thuistest: wat nu?

Een afwijkende uitslag is geen diagnose en geen reden voor paniek. Cholesterolwaarden schommelen van dag tot dag, en een enkele meting is een momentopname. Wat verstandig is:

1. Niet zelf gaan dokteren met supplementen of crashdiëten op basis van één getal.
2. Herhaal of bevestig de meting, bij duidelijke afwijkingen doet de huisarts een nieuwe bepaling in het lab.
3. Laat je risico inschatten. De huisarts kijkt naar het hele plaatje: bloeddruk, roken, gewicht, familie en bloedsuiker. Pas dan is te zeggen of jouw waarde een probleem is.
4. Begin alvast met wat altijd zinvol is: gezonder eten, meer bewegen, niet roken. Wat aantoonbaar werkt, lees je in cholesterol verlagen: wat werkt volgens het bewijs.

Ga direct naar de huisarts bij een totaal cholesterol boven de 8 mmol/l, bij hart- en vaatziekten op jonge leeftijd in je familie, of als je zelf al een hart- of vaatziekte of diabetes hebt.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Met een vingerprik-bloedtest meet je thuis je totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden. Dat is vooral zinvol als uitgangsmeting of om het effect van een veranderde leefstijl te volgen. Cholesterol past ook in een bredere gezondheidscheck van je bloedwaarden, samen met bijvoorbeeld bloedsuiker (HbA1c) en nierfunctie.

De beperking: een thuistest levert getallen, geen risico-inschatting. Juist omdat streefwaarden per persoon verschillen, kan alleen een arts beoordelen wat jouw uitslag betekent. Gebruik een thuistest dus als startpunt voor een gesprek, niet als eindoordeel.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede LDL-cholesterolwaarde?

Dat hangt af van je risicoprofiel. Voor mensen tot en met 70 jaar met een doorgemaakte hart- of vaatziekte geldt een streefwaarde van 1,8 mmol/l of lager; voor anderen met een verhoogd risico 2,6 mmol/l of lager. Zonder verhoogd risico bestaat er geen vaste norm.

Is een hoog HDL-cholesterol altijd goed?

Een hoger HDL is in het algemeen gunstig, maar het is geen vrijbrief: een hoog HDL "repareert" een hoog LDL niet. Richtlijnen hanteren daarom geen streefwaarde voor HDL, de behandeling richt zich op het LDL en op je totale risico.

Moet ik nuchter zijn voor een cholesterol thuistest?

Meestal niet. Cholesterolwaarden veranderen nauwelijks door eten; alleen triglyceriden liggen na een maaltijd wat hoger. Volg de instructie van de test die je gebruikt.

Wat zijn triglyceriden?

Triglyceriden zijn vetten in je bloed die als energievoorraad dienen. Verhoogde waarden komen vaak door overgewicht, alcohol, suikerrijke voeding of een ontregelde bloedsuiker, en tellen mee in je totale hart- en vaatrisico.

Hoe betrouwbaar is een cholesterol thuistest?

Een vingerpriktest die in een gecertificeerd lab wordt geanalyseerd, geeft doorgaans een goed beeld van je waarden op dat moment. De beperking zit niet in het meten, maar in het duiden: wat de getallen voor jou betekenen, hangt af van je hele risicoprofiel.