Bloedarmoede: symptomen en welke bloedwaarden tellen

De bekendste bloedarmoede symptomen zijn moeheid, bleek zien, duizeligheid en kortademigheid bij inspanning. Bloedarmoede (anemie) betekent dat je te weinig hemoglobine (Hb) in je bloed hebt, het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Het is geen ziekte op zich, maar een signaal met een onderliggende oorzaak, en die oorzaak moet altijd worden uitgezocht. Meestal is dat een ijzertekort, maar niet altijd.

Kort overzicht

• Bloedarmoede = te weinig hemoglobine (Hb); je bloed vervoert dan minder zuurstof.
• Klachten: moeheid, bleek zien, duizeligheid, hoofdpijn, kortademig bij inspanning, hartkloppingen.
• De meest voorkomende oorzaak is een ijzertekort; ook een vitamine B12- of foliumzuurtekort en bloedverlies komen voor.
• De oorzaak moet áltijd uitgezocht worden, bij mannen en bij vrouwen na de overgang is bloedarmoede altijd een reden voor de huisarts.
• Naast Hb tellen vooral MCV, ferritine, vitamine B12 en foliumzuur om de oorzaak te vinden.

Wat is bloedarmoede?

Bloedarmoede betekent niet dat je te weinig bloed hebt, maar dat er te weinig hemoglobine in je bloed zit. Hemoglobine zit in je rode bloedcellen en vervoert zuurstof van je longen naar de rest van je lichaam. Is er te weinig van, dan krijgen je spieren en organen minder zuurstof, en dat verklaart de klachten.

Artsen spreken van bloedarmoede als het Hb onder een grenswaarde ligt. De NHG-Standaard hanteert ongeveer deze grenzen:

Laboratoria kunnen iets afwijkende referentiewaarden hanteren, en voor zwangeren en kinderen gelden andere grenzen. Beoordeel een uitslag dus altijd met de referentiewaarden van het lab dat je bloed onderzocht.

Welke symptomen passen bij bloedarmoede?

• moeheid en weinig energie;
• bleek zien;
• duizeligheid, vooral bij het opstaan;
• hoofdpijn;
• kortademigheid bij inspanning, zoals traplopen of fietsen tegen de wind in;
• hartkloppingen;
• oorsuizen.

Hoe snel de bloedarmoede ontstaat, bepaalt hoeveel je ervan merkt. Ontstaat ze langzaam, zoals bij een sluipend ijzertekort, dan past het lichaam zich aan en kunnen de klachten lang mild blijven. Klachten alleen zijn dus geen betrouwbare graadmeter: de diagnose stel je met bloedonderzoek.

Oorzaken: waarom is je Hb te laag?

• IJzertekort, verreweg de meest voorkomende oorzaak. Vaak door menstruatiebloedverlies, soms door te weinig ijzer in de voeding of een verminderde opname. Lees meer in IJzertekort: symptomen, oorzaken en wanneer je test.
• Vitamine B12- of foliumzuurtekort, beide vitamines zijn nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen. Meer hierover in Vitamine B12-tekort.
• Bloedverlies, zichtbaar (hevige menstruatie) of ongemerkt, bijvoorbeeld uit maag of darm.
• Chronische ziekten en ontstekingen, die kunnen de aanmaak van rode bloedcellen remmen.
• Zeldzamere oorzaken, zoals problemen in het beenmerg, erfelijke vormen of versnelde afbraak van bloedcellen. Die horen bij de huisarts en de specialist.

Welke bloedwaarden tellen?

Eén losse Hb-waarde vertelt alleen óf er bloedarmoede is, niet waardoor. Daarom kijkt de huisarts breder:

Wat de ferritinewaarde precies zegt, en wanneer die kan vertekenen, lees je in Ferritine: wat zegt deze bloedwaarde?.

De oorzaak moet altijd uitgezocht worden

Dit is de belangrijkste boodschap van dit artikel. Bloedarmoede is een uitslag, geen verklaring. Bij een jonge vrouw die hevig menstrueert, is de oorzaak vaak snel duidelijk. Maar bij mannen en bij vrouwen na de overgang is bloedarmoede nooit "gewoon": zij verliezen normaal gesproken weinig bloed, dus moet er gezocht worden naar een bron, bijvoorbeeld ongemerkt bloedverlies uit maag of darm.

Daarom geldt: bloedarmoede bij een man of bij een vrouw na de overgang is altijd een reden om naar de huisarts te gaan, ook als de klachten meevallen. Zelf ijzer gaan slikken zonder dat de oorzaak bekend is, kan een probleem verbergen dat juist onderzocht moet worden.

Wanneer naar de huisarts?

• Je bent een man, of een vrouw na de overgang, en er is bloedarmoede bij je vastgesteld, altijd.
• Je hebt bloed bij de ontlasting, of zwarte, plakkerige ontlasting.
• Je valt onbedoeld af, zweet 's nachts of hebt koorts zonder verklaring.
• Je bent erg kortademig, hebt pijn op de borst of hartkloppingen in rust, neem dan direct contact op.
• Je bent zwanger en moe of duizelig, bespreek het met je verloskundige.
• Je klachten houden aan of worden erger, ook als een eerdere uitslag normaal was.

Zelf testen: wat kan er thuis?

Met een vingerprik-bloedtest kun je thuis je Hb laten meten, vaak als onderdeel van een bloedbeeld (rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes). Zo'n test kan een vermoeden bevestigen of juist wegnemen, bijvoorbeeld als je moe bent en wilt weten of bloedarmoede meespeelt.

De grens van wat thuis kan, ligt bij de waaróm-vraag. Een thuistest kan laten zien dát je Hb laag is, maar niet betrouwbaar waardoor. En juist die oorzaak bepaalt wat er moet gebeuren. Een te lage Hb-uitslag is daarom altijd een reden om naar de huisarts te gaan, geen eindpunt, maar een startpunt. Heb je een van de alarmsignalen hierboven, sla het thuistesten dan over.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste symptomen van bloedarmoede?

Meestal moeheid, bleek zien en sneller buiten adem raken bij inspanning. Ook duizeligheid, hoofdpijn en hartkloppingen komen voor. Bij langzaam ontstane bloedarmoede kunnen de klachten lang mild blijven.

Welk hemoglobine is te laag?

Volgens de NHG-Standaard is er bloedarmoede bij een Hb onder ongeveer 8,5 mmol/l (mannen) of 7,5 mmol/l (vrouwen die niet zwanger zijn). Laboratoria kunnen iets afwijkende grenzen hanteren; beoordeel je uitslag met de referentiewaarden van het lab.

Is bloedarmoede gevaarlijk?

Meestal is bloedarmoede goed te behandelen zodra de oorzaak bekend is. Hoeveel last je hebt, hangt af van hoe laag het Hb is en hoe snel het daalde. Het grootste risico is een gemiste oorzaak, daarom moet die altijd uitgezocht worden.

Kan bloedarmoede vanzelf overgaan?

Reken daar niet op. Zolang de oorzaak, zoals een ijzertekort of bloedverlies, niet is aangepakt, blijft het Hb laag of zakt het verder. De behandeling richt zich daarom altijd op de oorzaak.

Welke test zegt het meest bij vermoeidheid: Hb of ferritine?

Ze zeggen elk iets anders: ferritine (je ijzervoorraad) daalt het eerst, Hb pas als er echt bloedarmoede is. Bij aanhoudende moeheid is een combinatie logischer, lees Altijd moe? Deze bloedwaarden laat je checken.